De laatste update van deze pagina was op 13 oktober 2025
WEST NILE VIRUS.... IS DAT EEN BUITENLANDS VIRUS?
Het West Nile virus is een virus dat in mensen, paarden en sommige kleine dieren kan belanden. De besmetting gaat via Culex-muggen. Die zijn makkelijk te herkennen want dat is een mug met echt bijzondere lange en forse haak poten.
Meestal is het verloop van besmetting met het virus gelukkig ongemerkt en helemaal onschuldig. Echter, in incidentele gevallen ontstaan serieuze neurologische problemen en weinig herstel. Bij paarden ligt dat percentage iets hoger en bescherming tegen muggen is veel lastiger.
Dat maakt het een paardspecifieker onderwerp.
Jarenlang kwam het West Nile Virus in Nederland nauwelijks voor. In ieder geval nooit op een manier, dat onze paarden er echt last van hadden. Al die tijd was het wel een buitenlands virus. Sinds vorig jaar lijkt een onderwerp dat toch wel wat dichterbij komt. Het zou de status van "buitenlands virus" daarom nu wat sneller kunnen gaan verliezen. Maar we hopen natuurlijk nog dat het hier bij blijft.
Wel zal er daarom nu bijvoorbeeld ook in de media weer vaker over gesproken gaan worden. Echter je wilt natuurlijk wel altijd een goed completer begrip vormen, wat is het nu precies wel en niet?
Omdat je bij dit virus als eigenaar helemaal zelf mag bepalen wat je wel en niet wilt doen, is dat ook belangrijk. We geven je daarom op deze pagina graag in 1 keer veel relevante informatie.
Dat is immers de beste basis voor beeldvorming.
WEET MEN AL VEEL OVER DIT VIRUS ?
Ja, eigenlijk nagenoeg alles is al bekend, behalve of en dan wanneer, het bij ons door gaat groeien tot ziektegevallen.
USA is koploper in ervaring met West Nile Virus bij paarden. In 2004 heeft het daar bij paarden tot echte problemen geleid. Mede daardoor, zijn we daarom nu al beter bekend met de eigenschappen van dit virus bij paarden.
Ook is in die tijd een vaccinatie voor paarden ontwikkeld. Dat is fijn, want is zo nog wel een mogelijkheid bescherming voor paarden te verhogen. Wanneer dat wijsheid wordt is natuurlijk een opinie, die je als eigenaar zelf mag vormen. Dat doe je het beste op basis van alle informatie, dus we gaan beginnen bij het begin.
VERSPREIDING WEST NILE VIRUS WERELDWIJD
Het West Nile virus (WNV) werd eerst gevonden in Oeganda in 1937. West Nile Virus ging zich in de loop der jaren verspreiden naar gebieden rond de Middellandse zee, India en Centraal- en Zuid-Afrika.
Pas vanaf 2000 kwam West Nile Virus ook in Amerika en Canada voor (neervallende kraaien kondigden de ziekte aan) en West-Europa.
In 2002 liep West Nile in California opeens enorm op, 15000 "confirmed cases", niet allemaal overleden maar wel veel plotselinge noodzakelijke euthanasie. Je kunt je voorstellen dat men dus een redelijke hekel aan dit virus ging ontwikkelen. Omdat muggenbestrijding bij paarden in praktijk echt vele malen lastiger is dan bij mensen, zijn er toen voor paarden vaccinaties ontwikkeld.
Inmiddels is het overlijdingscijfer daar weer sterk afgenomen. In 2023 waren er bijvoorbeeld 343 bevestigde "cases" van neurologisch west nile en 1/3 van deze paarden zijn overleden. Er is daar per jaar behoorlijk schommeling en het is zeer logisch dat daar veel meer gevaccineerd wordt.
We gaan gelijk uitleggen waarom deze schommelingen er zijn. Vaccinatie drukt het cijfer terug. Maar ook de afgelopen jaar van 2024 naar 2025 zagen we bijvoorbeeld in Europa opeens even een afname van de besmettingen. Want ook het weer, droog en koud voorjaar, speelt bijvoorbeeld een rol. Muggen houden meer van warme en natte omstandigheden. En niets is zo veranderlijk als het weer, dus schommelingen in de cijfers zullen er altijd iets zijn.
Ruwweg kunnen we zeggen dat het heel lang een buitenlands virus was. Alleen voor paarden die op ver transport gingen, was het wel een onderwerp om even over na te denken.
RECENTE ONTWIKKELINGEN WEST NILE IN NEDERLAND
Omdat mensen ook West Nile Virus kunnen krijgen, wordt er bij ons en in buurlanden al jaren jaarlijks onderzoek gedaan naar aanwezigheid van het virus.
In Nederland hadden we daarbij nog nooit een besmette vogel ontdekt. Ook waren er in Nederland heel lang nooit besmette mensen.
Echter, in september 2020 is West Nile Virus opeens wel ontdekt via een niet al te slimme grasmus (als je je twee keer per jaar laat vangen ben je als vogel niet heel slim). De eerste keer droeg de mus geen virus, maar de tweede keer wel. Een mus is een standvogel, in de tussentijd is hij hoogstwaarschijnlijk Nederland dus niet uit geweest. In 2022 is aanwezigheid WNV ook nog vastgesteld in een blauwe reiger in de regio Noord-Holland-Noord. Maar sindsdien was het weer mooi stil.
Een zwaluw maakt nog geen zomer. Wel is er samenhang met andere onderzoeken, in Duitsland zien we in 2018/2019/2020 (2) stijging.
Alles samen geeft een indicatie, dat het beeld "louter een buitenlandvirus", wel onder enige druk stond.
BESMETTING PAARDEN MET WEST NILE VIRUS 2025
In najaar 2025 is het helaas toch weer aangetoond in een muggenpopulatie maar nu ook in paarden. Dat is helaas niet via het zogenaamde gehalte facebookdiagnoses vastgesteld, maar via een neutrale betrouwbare bron, waarmee het gelijk wat meer een feit wordt.
Dan wil je natuurlijk ook weten, in welke mate het is vastgesteld.
In september 2025 is er in Zuid-Holland bij 1 paard met neurologische symptomen, besmetting vastgesteld via bloedonderzoek. Maar dat paard had het helaas niet meegenomen via besmetting bij verblijf in het buitenland. Vervolgens is via verder onderzoek op deze stallocatie bij meerdere paarden anti-stoffen tegen WNV aangetoond. Dat wijst er op dat meerdere dieren ooit infectie hebben doorgemaakt of zijn gevaccineerd. Aangezien ze natuurlijk niet waren gevaccineerd, (er wordt nauwelijks gevaccineerd en dan ga je daarna niet naar antistoffen zoeken) lijkt het hier helaas echt om infecties te gaan, die in Nederland zijn opgelopen.
Infectie leidt bij paarden gelukkig zeker niet altijd tot ernstige problemen, dus zal ook heel vaak ongemerkt kunnen gaan. Maar vervelend punt is dat West Nile dus soms wel tot grote gezondheidsgevolgen kan leiden. Die factor maakt het onderwerp ook relevant.
Voorheen waren er dus geen ziekte gevallen bij paarden in Nederland. De vaccinatiegraad is daarom natuurlijk nog zeer laag dus dat heeft geen invloed op beeld.
Van 2024 naar 2025 waren er vergelijkbaar wel weer minder meldingen van besmettingen bij paarden in de buurlanden, maar er was een droog en koud voorjaar en muggen houden meer van nat en warm. Dus ook al is het er, dan spelen steeds meerdere factoren nog een rol op werkelijke notitiecijfers.
WEGING RISICOFACTOREN?
Vervolgens is natuurlijk onbekend, hoe groot de verspreiding dan in Nederland dan exact gaat worden. Verspreiding in Europa gaat tot nu toe gelukkig steeds veel langzamer dan destijds even in de USA. Maar dat geeft ook weer geen volledige garantie, dat het altijd langzaam blijft gaan.
ERVARINGSCIJFERS
West Nile Virus leidt tot veel besmettingen, maar niet tot heel veel erg zieke mensen en paarden. In ongeveer 80% van de besmettingen, gaat men besmetting helemaal niet of niet bewust merken.
Zowel bij mensen als bij paarden verloopt een infectie met het westnijlvirus vaak zonder duidelijke verschijnselen. Ongeveer 10% van de paarden vertoont milde verschijnselen zoals gebrek aan eetlust, sloomheid en koorts of zeer milde koliekverschijnselen.
Helaas komen er incidenteel neurologische klachten. Zij veroorzaken, dat we West Nile Virus niet geheel kunnen negeren. Men schat dat 10% van alle besmette paarden krijgen afwijkend gedrag en soms ernstige neurologische verschijnselen. Die kunnen verschillen van louter spiertrillingen tot niet meer kunnen staan. Ongeveer 30 tot 50% van DEZE groep van 10% van de besmette gevallen, krijgt neurologische klachten en deze paarden overleven dat vaak niet.
PROBLEMATISCH NEUROLOGISCH VERLOOP
Paarden hebben gemiddeld iets meer last van neurologische klachten dan mensen, want bij mensen is dit 1%.
Waarom dit zo is, is nog niet helemaal duidelijk.
In USA was in 2004 de totale virusdruk heel snel heel hoog opgelopen en zo schrok men dus opeens, door de relatief sterkere toename in de paarden met neurologische problemen. Een paard dat lange tijd niet kan staan, is zeer problematisch, want een paard zijn lichaam is echt niet geschikt voor langdurig liggen. Dat begrijpen veel mensen niet, maar dat verschil is heel groot. Naast de hoge kans op blijvende restschade door het virus zelf, wordt de kans op complicaties hoog. Een neurologisch verloop waarbij het paard uiteindelijk niet meer zelf op kan staan, leidt tot een lange problematische weg en zeer lage kansen op voldoende fijn herstel. Het staat haaks op alle instincten van een paard, altijd te willen staan en kunnen vluchten, dus niet alleen lichamelijk maar ook mentaal is dit een zwaar proces. Het zal dus vaak leiden tot euthanasie, omdat het paard dan niet tot het allerlaatste moment, hoeft te lijden.
Bij neurogisch verloop is het belangrijk om te laten onderzoeken wat de oorzaak is of was. We kunnen via een testje zeker stellen of het paard West Nile besmet is. West Nile Virus bij paarden wordt aangifte bij gedaan, dat is dus niet vanwege het onderlinge besmettingsrisico, maar omdat dit weer informatie geeft over de regionale verspreiding.
MUGGEN PRIKKEN OOK IN DE WINTER
We merken vaak dat verschillen tussen virussen, tot de nodige verwarring leidt.
Bij het West Nile virus gaat besmetting altijd louter via bloed, dus niet via een kuchje of snotje of de lucht, maar via muggen.
Dus een besmet paard is echt geen gevaar voor de mens.
De verspreiding van WNV gebeurt echter doorgaans in periodes dat de muggen actief zijn, houden we dit nog iets ruimer aan dan wordt dit april tot en met november.
In het einde van het jaar zijn er minder trekvogels en zijn er meer virussen opgebouwd in de muggen. Bij gebrek aan veel vogels is er dan dus meer kans dat paarden en mensen worden geprikt. Vandaar dat de aanwezigheid vaak in het najaar opduikt.
Maar bij deze informatie plaatsen we direct een kanttekening, omdat we ook weten ook dat de molestusmug (Culex molestus) oftewel wintermug, sinds 2010 in ons land is en de mug is weer net iets anders, dan de normale mug. Hij gaat in een warmere winter niet geheel op non-actief en zijn larven zitten onder rottend organisch materiaal in plaats van water. Hij is gelukkig sterk in de minderheid in muggenland, maar kan het hele jaar door prikken en besmetten.
Aangezien deze bij uitstek vervoersmiddel van het virus is, is deze theorie toch wel relevant.
Mensen en paarden kunnen besmet raken, maar de aanwezigheid in hun bloed is niet sterk genoeg meer om een nieuwe mug mee te besmetten. Dus een ziek paard is ook niet indirect besmettelijk voor andere paarden of mensen.
SNELHEID VERSPREIDING EN VACCINATIE WEST-NILE
Het West Nilevirus is een virus dat zich vermenigvuldigt in vogels. Sommige vogeltypen gaan daar door dood, anderen niet. Het probleem is dat muggen vogels bijten die het West-Nijlvirus dragen en die muggen daarna mensen en paarden infecteren.
Gaan geinfecteerde muggen hun eitjes leggen, dan zijn alle kleintjes ook gelijk besmet. Dan neemt in een specifieker gebied de kans toe, een besmet exemplaar tegen te komen.
Voor paardeneigenaren zijn cijfers over verspreiding WNV bij toename uiteindelijk relevanter, omdat hier meer neurologische klachten voorkomen, het gaan tegenhouden van muggenprikken bij paarden veel lastiger te regelen is dan bij mensen en er vaccinatie voor paarden voorhanden is.
Enting werkt alleen als op tijd begonnen is (7 weken voor besmetting).
Mocht je bescherming willen verhogen, dan moet dat dus ruim op tijd gedaan worden.
DE DEAD END GASTHEER
Het virus stopt in mens en paard en wordt in principe niet verder van paard op paard of van paard op mens of ander zoogdier worden overgedragen, tenzij er bijv. een bloedtransfusie of transplantatie komt. Daarom wordt donorbloed gecontroleerd op WNV.
De “dead-end gastheren” hebben echter te weinig virus in het bloed, om het weer verder over te dragen via de mug.
Kortom: we weten heel zeker dat paarden een DEAD-END gastheer zijn en geen mensen of andere dieren besmetten.
MOGELIJKE ZIEKTEVERSCHIJNSELEN WEST NILE VIRUS VOOR PAARDEN
De infectie is vaak ongemerkt aanwezig. Een klein gedeelte gaat ziekteverschijnselen geven.
Ziekteverschijnselen kunnen binnen 3–15 dagen na besmetting optreden:
Het neurologische verloop is aan vanaf het begin tot het eind niet goed voorspelbaar. Het kan mild verlopen (zwalken enz) maar ook heel snel naar worden.
Er is geen specifieke behandeling, elke behandeling zal ‘paardondersteunend’ zijn. Als een paard niet in staat is om zelf te eten en te drinken kunnen vloeistoffen en voeding via een infuus naar binnen. Andere ondersteunende maatregelen kunnen bestaan uit het toedienen van neussondevoeding, ontstekingsremmers, bloedverdunners, de dieren in een ‘roesje’ houden enz. Een gedeelte gaat het zo dus wel overleven en een gedeelte haalt het niet.
Als een paard ernstigere zenuwverschijnselen vertoont, kan het paard op een kliniek tussen gepolsterde wanden en een dikke bodembedekking staan. Paarden die niet zonder steun kunnen staan, moeten in een speciale draagband worden gehangen en hebben al een slechtere prognose op herstel.
Het kan soms vele maanden duren voordat zieke dieren hersteld zijn, als herstel volledig volgt. Herstel zal ook dus ook vaak niet volgen. Als een paard de fase met zeer sterke neurologische verschijnselen overleeft, zal er uiteindelijk ook nog behoorlijk vaak sprake zijn, van blijvende sterke schade aan het centrale zenuwstelsel. Daarom is West Nile Virus erg vervelend.
VERMOEDEN WEST NILE VIRUS BIJ HET PAARD
Wannneer we aanleiding hebben om WNV te verdenken, kunnen we via een bloedmonster van het paard een screening uitvoeren op antilichamen tegen het West-Nijl virus en verwante virussen. Eventueel kan deze test ook uitgevoerd worden op hersenvloeistof, dan is het nog betrouwbaarder.
Bij een positieve uitslag moet het West-Nijl virus bevestigd worden door een meer specifieke en bewerkelijke test bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Het vormt natuurlijk belangrijke informatie voor de algehele volksgezondheid en andere paardeneigenaren, wanneer er paarden besmet blijken te zijn in ons land.
WAT KAN HELPEN TEGEN WEST NILE BIJ PAARDEN?
Quarantainemaatregelen kunnen gevolgen van dit virus dus niet tegen houden, wat bij andere virusziekten natuurlijk wel gedaan wordt.
Bij West Nile virus bij paarden moeten we denken aan muggenbestrijding en vaccinaties.
Muggenbestrijding kun je natuurlijk op ieder moment verhoogd in gaan zetten, maar heeft beperkingen.
Op het moment dat het paard al ziek is, kan vaccinatie niet meer toegepast worden.
Als er klaarblijkelijk in een regio veel besmette muggen lijken te zijn, is vaccinatie heel handig, maar het werkt dan pas goed na 6/7 weken.
VACCINEREN?
Het vaccin voorkomt de ziekte niet, maar werkt voor vermindering van duur en ernst van klinische symptomen.
Duur van immuniteit is 12 maanden na de basisvaccinatie voor WNV lineage 1 stammen. Voor WNV lineage 2 stammen is de duur van immuniteit niet vastgesteld.
De basisenting zbestaat uit twee injecties en is drie weken na de volledige basisenting op niveau.
De minimale leeftijd voor vaccinatie is 6 maanden. Het vaccin is alleen voor gezonde dieren en kan tijdens dracht en lactatie worden gebruikt. Als een drachtige merrie 5 à 6 weken voor het eind van de dracht wordt gevaccineerd, kan dat voor het veulen passieve immuniteit gedurende maximaal 4 maanden betekenen.
MUGGEN BESTRIJDEN WAAR MOGELIJK
Bij West Nile aanwezigheid wordt aangedrongen op muggenbestrijding. Muggen zijn het meest actief zijn gedurende zonsopgang en zonsondergang. Muggen houden niet van wind. Een muggendeken kan het aantal prikken doen afnemen. Ook zijn er veel middeltjes op de markt muggen te vangen.
Een locale forse toename van de muggen wordt negen van de tien keer, veroorzaakt door een nabijgelegen zoetwaterbron of organisch afval. Muggen leggen hun eitjes namelijk in zoet water en muggenlarven leven zelfs tijdelijk onderwater. Een vijver, rivier, sloot, plas of wetering… Maar ook plassen regenwater die blijven staan door (extreem) hevige regenval trekken muggen aan, evenals volgelopen bloembakken, waterpartijtjes, verstopte dakgoten en regentonnen. Bij ideale (vochtige en warme) omstandigheden kan een muggenplaag zich binnen slechts enkele dagen ontwikkelen.
Daar kan men soms dus wel wat aan doen, maar dat is beperkt. Alle sloten in de buurt die niet goed doorstromen gaan droogleggen is bijvoorbeeld maatschappelijk niet heel acceptabel.
Paarden zijn buitendieren, dus het is gewoon praktisch echt moeilijker ze vollediger tegen besmette muggen te beschermen.
INDIVIDUELE AFWEGINGEN
Omdat overdracht alleen via de mug gaat, hoeft voor bescherming natuurlijk niet de hele paardengroep een enting te krijgen, zoals bij direct besmettelijke ziekten zoals influenza en rhino. Als iemand niet vaccineert, maak deze geen gevaar voor andere mensen of paarden
Bij West Nile Virus kan een eigenaar dus echt gewoon zelfs per paard, zelf beslissen of hij of zij verhoogde bescherming wenselijk vindt.
Men zag bij de enting tot nu toe weinig bijwerkingen, maar er is helaas wel enige tijd nodig om weerstand op te bouwen (minimaal 6 weken vanaf eerste injectie). Als het paard eenmaal zelf ziek is, is enten geen optie. We mogen het niet combineren met het plaatsen van andere entingen !!
Wanneer enten wijsheid is, is hier volledig een individueel te beantwoorden vraag. Op basis van de feiten West Nile virus mag iedereen zelf het antwoord vormen, daarom delen we bij dit onderwerp op uitgebreidere wijze, alle relevante informatie en ontwikkelingen in Nederland, die je daarvoor kan willen hebben.
Waarbij het ook logisch is dat bezoek van het paard aan andere landen, dus nog een behoorlijk andere risicograad kan vormen, die je 7 weken voor transport wilt afwegen.
Wij hopen dat het virus in Nederland niet te veel verspreid. Dat we de aankomende jaren op deze pagina daar weinig nieuws over hebben.