Close Menu
Spoed? Bel 06 55 37 00 00 Op spoednummer geen APP/SMS (doorgeschakeld)
Geen spoed? Bel dan tijdens spreekuur
Ma t/m vr van 8.00 - 9.00 uur: 0252-534340

West Nile Virus

Deze pagina is op 16 oktober 2020 bijgewerkt

 

WEST NILE VIRUS.... IS DAT EEN BUITENLANDS VIRUS?

Dat was het jarenlang wel. Het virus kwam heel lang alleen in het buitenland voor en verschoof tegen alle verwachting in, niet naar Nederland.

Nu zijn er concrete signalen, dat het virus Nederland wel bereikt heeft. Wat dat betekent, kan helaas niemand zeggen. Wel geven we u alle informatie die u nodig is, voor het vormen van een eigen beeld.

 

WEET MEN AL VEEL OVER DIT VIRUS ?

Ja. Het West Nile virus is een virus dat in mensen, paarden en sommige kleine dieren kan belanden. De besmetting gaat via muggen.

Meestal is het verloop van de ziekte ongemerkt en helemaal onschuldig. Slechts in incidentele gevallen geeft het neurologische problemen.

USA is koploper in ervaring met West Nile Virus. In 2004 heeft het daar ook tot veel grote problemen bij paarden geleid. Mede daardoor zijn we reeds goed bekend met de eigenschappen van dit virus bij paarden en kregen we de mogelijkheid bescherming voor paarden te verhogen, als dat nodig wordt.

 

VERSPREIDING WEST NILE VIRUS WERELDWIJD

Het West Nile virus (WNV) werd eerst gevonden in Oeganda in 1937. West Nile Virus ging zich in de loop der jaren verspreiden naar gebieden rond de Middellandse zee, India en Centraal- en Zuid-Afrika.

Pas vanaf 2000 kwam West Nile Virus ook in Amerika en Canada voor (neervallende kraaien kondigden de ziekte aan) en West-Europa. 

In 2004 liep West Nile in California opeens de spuitgaten uit, 229 paarden overleden aan neurologische verschijnselen. Omdat muggenbestrijding bij paarden in praktijk veel lastiger is dan bij mensen, zijn er entingen voor paarden ontwikkeld. Enting is in Amerika nu het standaard advies, met vrije keuze. Het overlijdingscijfer is daar weer sterk afgenomen. In 2019 waren er slechts 3 gemelde dode paarden in California.

 

RECENTE ONTWIKKELINGEN WEST NILE IN NEDERLAND

Omdat mensen ook West Nile Virus kunnen krijgen, wordt er bij ons en in buurlanden al jaren jaarlijks onderzoek gedaan naar aanwezigheid van het virus.

 

In Nederland hadden we daarbij nog nooit een besmette vogel ontdekt. Ook waren er nooit in Nederland besmette mensen.

Echter, in september 2020 is West Nile Virus opeens wel ontdekt via de niet al te slimme grasmus (laat zich twee keer per jaar laten vangen). De eerste keer droeg de mus geen virus, de tweede keer wel. Een mus is een standvogel, in de tussentijd is hij hoogstwaarschijnlijk Nederland dus niet uit geweest.

Een zwaluw maakt nog geen zomer. Wel is er samenhang met andere onderzoeken. Ook in Duitsland zien we in 2018/2019/2020 (2) stijging. In oktober is humaan de eerste besmetting officieel via onderzoek vastgesteld.

Samen geeft dit een iets sterkere indicatie, dat het beeld "buitenlandvirus", onder enige druk staat.

 

WEGING RISICOFACTOREN?

Vervolgens is natuurlijk onbekend, hoe groot de besmettingskansen in Nederland dan exact gaat worden. Verspreiding in Europa gaat tot nu toe veel langzamer dan destijds in de USA, maar dat geeft geen garantie. Op de vraagstelling wat het exacte risico wordt, kan niemand een zeker antwoord geven.

Een weging geven aan de factoren, moeten we dus zelf doen en dat zal tot veel verschillende antwoorden kunnen leiden.

 

WAAROM ZOEKT MEN IEDER JAAR OOK VIA VOGELS?

Het virus verspreid zich nagenoeg alleen via muggen, in het bijzonder muggen van de Culex-soorten, die besmette vogels prikken en dan ook besmet raken. Men zoekt via vogels, omdat we een toename West Nile Virus ook aan de voordeur willen monitoren. De vogel is hier die voordeur.

 

ERVARINGSCIJFERS

West Nile Virus leidt tot veel besmettingen, maar niet tot heel veel erg zieke mensen en paarden. In 0 tot 90% van de besmettingen, gaan we besmetting niet of niet bewust merken. Zowel bij mensen als bij paarden verloopt een infectie met het westnijlvirus vaak zonder duidelijke verschijnselen. Slechts 10% vertoont milde verschijnselen zoals gebrek aan eetlust, sloomheid en koorts.

Helaas komen er incidenteel neurologische klachten. Zij veroorzaken, dat we West Nile Virus niet geheel kunnen negeren. Men schat dat bij paarden ongeveer 10% tot 30% van de 10% (!) die symptomen krijgen, via West Nile Virus last krijgt van zwaardere neurologische klachten.

 

NEUROLOGISCH VERLOOP

Paarden hebben gemiddeld iets meer last van neurologische klachten dan mensen. In USA was in 2004 de virusdruk heel snel heel hoog en zo kwamen er dus opeens sterke toename in de paarden met neurologische problemen. Het leidt dan tot zeer grote problemen voor een dier dat altijd moet kunnen staan. Een neurologisch verloop waarbij het paard uiteindelijk niet meer zelf op kan staan, leidt vaak tot euthanasie.

Bij een kuchje wordt doorgaans niets onderzocht. Bij neurogisch verloop willen we erg graag weten wat de oorzaak is. We kunnen via een testje zeker stellen of het paard besmet is. West Nile Virus bij paarden is aangifteplichtig, omdat dit weer informatie geeft over de regionale verspreiding.

 

MUGGEN PRIKKEN OOK IN DE WINTER

We merken vaak dat verschillen tussen virussen, tot de nodige verwarring leidt. Bij WN gaat besmetting altijd louter via bloed, dus niet via een kuchje of snotje of de lucht, maar via muggen. Dus niet onderling tussen paarden en mensen.

De verspreiding van WNV gebeurt doorgaans in periodes dat de muggen actief zijn, bij ons is dit gemiddeld van mei tot en met oktober.

We moeten een beetje opletten, want we weten ook dat de molestusmug (Culex molestus) oftewel wintermug sinds 2010 in ons land is en die is weer net iets anders dan de normale mug. Hij gaat in een warmere winter niet geheel op non-actief en zijn larven zitten onder rottend organisch materiaal in plaats van water. Hij is sterk in de minderheid in muggenland, maar prikt het hele jaar door en is bij uitstek vervoersmiddel van het virus.

Mensen en paarden kunnen besmet raken, maar de aanwezigheid in hun bloed is niet sterk genoeg meer om een nieuwe mug mee te besmetten. Dus een ziek paard is niet besmettelijk voor andere paarden of mensen.

 

SNELHEID VERSPREIDING

Het West Nilevirus is een virus dat zich vermenigvuldigt in vogels. Sommige vogeltypen gaan daar door dood, anderen niet. Het probleem is dat muggen vogels bijten die het West-Nijlvirus dragen en daarna andere vogels, die dan ook geïnfecteerd raken.

Gaan die muggen hun eitjes leggen, dan zijn alle kleintjes ook gelijk besmet. Dan neemt in een specifieker gebied de kans toe, een besmet exemplaar tegen te komen.

Voor paardeneigenaren zijn cijfers over verspreiding relevant, omdat het voorkomen van muggenprikken bij paarden veel lastiger te regelen is dan bij mensen.

Daarom zijn regiokaarten best belangrijk. Gaat het paard naar landen waar het virus met zekerheid sterk actief is, dan is enting optie, mits op tijd begonnen (7 weken voor vertrek) anders werkt het niet goed.

 

DE DEAD END GASTHEER

Het virus stopt in mens en paard en wordt in principe niet verder van paard op paard of van paard op mens of ander zoogdier worden overgedragen, tenzij er bijv. een bloedtransfusie of transplantatie komt. Daarom wordt donorbloed gecontroleerd op WNV.

De “dead-end gastheren” hebben echter te weinig virus in het bloed, om het weer verder over te dragen via de mug. 


WAT DOET WEST NILE VIRUS?

De infectie is vaak ongemerkt aanwezig. Ongeveer 10% krijgt last van ziektesymptomen.

Ziekteverschijnselen kunnen binnen 3–15 dagen na besmetting optreden:

  • Koorts en griepachtige verschijnselen
  • Verlies van eetlust
  • Sloomheid, lusteloosheid

 

BIJ EEN NEUROLOGISCH VERLOOP

Van die 10% die ziekteverschijnselen krijgt, schat men dat in ruwweg 10% tot max 30% van die gevallen er hersenvliesontsteking of duidelijk zichtbare neurologische symptomen volgen. Deze kunnen zijn:

  • Slikproblemen
  • Verminderd gezichtsvermogen
  • Hoofd scheef houden of tegen de muur drukken
  • Struikelen
  • Spierzwakte of spiertrekkingen
  • Doelloos of in cirkels lopen
  • Gedeeltelijke verlamming
  • Onvermogen om zonder steun te blijven staan
  • Stuiptrekkingen
  • Coma

Het neurologische verloop is aan het begin nog niet goed voorspelbaar. Het kan mild verlopen (zwalken enz) maar ook heel snel naar worden.

Er is geen specifieke behandeling, elke behandeling zal ‘paardondersteunend’ zijn. Als een paard niet in staat is om zelf te eten en te drinken kunnen vloeistoffen en voeding via een infuus naar binnen. Andere ondersteunende maatregelen kunnen bestaan uit het toedienen van neussondevoeding, ontstekingsremmers, bloedverdunners, de dieren in een ‘roesje’ houden enz.

Als een paard ernstigere zenuwverschijnselen vertoont, kan het paard op een kliniek tussen gepolsterde wanden en een dikke bodembedekking staan. Paarden die niet zonder steun kunnen staan, moeten in een speciale draagband worden gehangen en hebben natuurlijk een slechtere prognose op herstel. Het kan vele maanden duren voordat zieke dieren hersteld zijn, als herstel volledig volgt.

Als een paard een ernstige hersenontsteking overleeft, kan er uiteindelijk sprake zijn van blijvende schade aan het centrale zenuwstelsel. Daarom kan West Nile Virus reden zijn voor euthanasie.

 

VERMOEDEN WEST NILE VIRUS BIJ HET PAARD

Wannneer we aanleiding hebben om WNV te verdenken, kunnen we via een bloedmonster van het paard een screening uitvoeren op antilichamen tegen het West-Nijl virus en verwante virussen. Eventueel kan deze test ook uitgevoerd worden op hersenvloeistof, dan is het nog betrouwbaarder.

Bij een positieve uitslag moet het West-Nijl virus bevestigd worden door een meer specifieke en bewerkelijke test bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Het vormt natuurlijk belangrijke informatie voor de algehele volksgezondheid en andere paardeneigenaren, wanneer er paarden besmet blijken te zijn in ons land.

 

WAT KAN HELPEN?

Quarantainemaatregelen kunnen gevolgen van dit virus niet tegen houden, muggenbestrijding en vaccinaties wel.

Echter, ook hier geldt dat op het moment dat het paard al ziek is, vaccinatie niet meer toegepast kan worden.

Als andere paarden ziek zijn en er klaarblijkelijk besmette muggen zijn, kan het wel, maar het werkt dan pas goed na 6/7 weken. 

 

VACCINEREN?

Het vaccin voorkomt de ziekte niet, maar werkt voor vermindering van duur en ernst van klinische symptomen.

 

Duur van immuniteit is 12 maanden na de basisvaccinatie voor WNV lineage 1 stammen. Voor WNV lineage 2 stammen is de duur van immuniteit niet vastgesteld.

De minimale leeftijd voor vaccinatie is 6 maanden. Het vaccin is alleen voor gezonde dieren en kan tijdens dracht en lactatie worden gebruikt. Als een drachtige merrie 5 à 6 weken voor het eind van de dracht wordt gevaccineerd, kan dat voor het veulen passieve immuniteit gedurende maximaal 4 maanden betekenen.

 

INDIVIDUELE AFWEGING

Omdat overdracht alleen via de mug gaat, hoeft voor bescherming natuurlijk niet de hele paardengroep een enting te krijgen, zoals bij direct besmettelijke ziekten zoals influenza en rhino. Bij WN kan een eigenaar per paard zelf beslissen of hij of zij verhoogde bescherming wenselijk vindt.

Men zag bij de enting tot nu toe weinig bijwerkingen, maar er is helaas wel enige tijd nodig om weerstand op te bouwen (minimaal 6 weken). Als het paard eenmaal zelf ziek is, is enten geen optie. We mogen het niet combineren met andere entingen en de enting is iets duurder dan de influenza enting.

Wanneer enten wijsheid is, is vervolgens een individuele vraag, waar bij West Nile virus iedereen dus per paard, zelf het antwoord op mag vormen.

Paarden die de ziekte krijgen scheiden zelf geen virus uit en zijn dus niet besmettelijk voor andere paarden en ook niet voor mensen.

De inkoop van het vaccin tegen West Nijl is dan een stukje duurder dan bijvoorbeeld voor influenza. Echter, een eigenaar kan er bij deze vaccinatie wel voor kiezen om slechts enkele paarden op zijn bedrijf te laten vaccineren omdat bescherming individueel werkt, ongeacht de vraag of de andere paarden op stal gevaccineerd zijn. Het is dus geen groepsbeslissing maar een geheel individuele afweging.

Als het paard naar een gebied reist waar de ziekte frequent gesignaleerd is, is de kans op mogelijke besmetting natuurlijk hoger. Wilt u enten, dan moet dit dus ruim 7 weken voor transport naar dat gebied geregeld gaan worden.

 

MUGGEN BESTRIJDEN WAAR MOGELIJK

Bij West Nile aanwezigheid wordt aangedrongen op muggenbestrijding. Muggen zijn het meest actief zijn gedurende zonsopgang en zonsondergang. Muggen houden niet van wind. Een muggendeken kan het aantal prikken doen afnemen. Ook zijn er veel middeltjes op de markt muggen te vangen. Als er een uitbraak is, is het opstallen tijdens de avond- en de ochtendschemering, wanneer steekmuggen het meest actief zijn, natuurlijk een goede stap. Natuurlijk zijn steekmugbestendige schermen aan voor de stalraampjes een goede zet.

Een forse toename van de muggen wordt negen van de tien keer veroorzaakt door een nabijgelegen zoetwaterbron of organisch afval. Muggen leggen hun eitjes namelijk in zoet water en muggenlarven leven zelfs tijdelijk onderwater. Een een vijver, rivier, sloot, plas of wetering… Maar ook plassen regenwater die blijven staan door (extreem) hevige regenval trekken muggen aan, evenals volgelopen bloembakken, waterpartijtjes, verstopte dakgoten en regentonnen.

Bij ideale (vochtige en warme) omstandigheden kan een muggenplaag zich binnen slechts enkele dagen ontwikkelen. Het belangrijkste wat je kunt doen om een muggenplaag te voorkomen of bestrijden is ervoor zorgen dat water weg kan lopen. Dus lege bakken en potten in je tuin op z’n kop zetten, dakgoten schoonhouden en regentonnen regelmatig legen. Je kunt er overigens ook voor kiezen om een scheutje plantaardige olie in je regenton te gieten zodat eventuele muggenlarven verdrinken. (Bronnen: GGD, muggenbestrijding).

Denk ook aan organisch afval.

Bronnen

https://www.rivm.nl/nieuws/vogel-besmet-met-westnijlvirus.

https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/west-nile-virus-europe-2020-human-cases-updated-24-september-2020

California Department of Food and Agriculture: https://www.cdfa.ca.gov/ahfss/Animal_Health/wnv_info.html