Close Menu
Spoed? Bel 06 55 37 00 00 Op spoednummer geen APP/SMS (doorgeschakeld)
Geen spoed? Bel dan tijdens spreekuur
Ma t/m vr van 8.00 - 9.00 uur: 0252-534340

Hoefbevangen

Paarden kunnen plotseling hoefbevangen worden. De gevolgen kunnen mild blijven maar ook kan lopen en staan door hoefbevangenheid te pijnlijk voor het paard worden. Omdat paarden prooidieren zijn, willen ze niet graag hele dagen liggen, veel pijn in de hoeven is daarom een extra zware kwelling.

Daarom is het belangrijk al te bellen, als u eerste signalen van hoefbevangenheid ziet, zodat adequate hulp opgestart kan worden. 

 

EERSTE SIGNALEN VAN HOEFBEVANGENHEID

  • Het paard lijkt minder te willen lopen of kan ook iets stijver, voorzichtiger gaan lopen, een beetje alsof het "op eieren" loopt
  • De hoeven voelen opeens iets warmer aan
  • U kunt wellicht in de kootholte een kloppend bloedvat voelen
  • De kroonrand kan drukgevoeliger zijn
  • Het paard wordt soms opeens lastiger met het geven van een voetje omdat het liever niet op de andere voet wil staan

 

VERDER STADIUM

Het paard kan bij nog meer pijn een zeer typische houding gaan aannemen om te proberen zijn de pijnlijke voeten nog meer te ontlasten. In dit geval worden de voorbenen naar voren gestrekt en het gewicht verplaatst door de achterbenen onder het lichaam te zetten.

 

VOOR OF ACHTERBENEN?

Hoefbevangenheid komt met name voor aan de voorvoeten. Tevens komt het regelmatig voor dat alle vier de benen zijn aangedaan. Hoefbevangenheid uitsluitend aan de achterbenen, komt slechts zelden voor.

 

OOK WARMBLOEDPAARDEN

Koudbloedige rassen en pony's zijn vaker hoefbevangen dan warmbloedige paarden. Helaas wordt daarom vaak gedacht dat hoefbevangenheid louter ponyziekte is. Onterecht. Ook warmbloed paarden kunnen gevaarlijk hoefbevangen worden.

 

EXTRA ALERT ALS ZIEK, KREUPEL OF OVERGEWICHT

Pony's en paarden die ziek of kreupel zijn? Dan is het niet overdreven extra alert zijn op het ontstaan van signalen van hoefbevangenheid.

Overgewicht is voor paarden gemiddeld veel gevaarlijker, dan bij mensen. Overgewicht maakt de kans op hoefbevangenheid aanzienlijk hoger.

Toch zien we de afgelopen jaren dat overgewicht bij paarden helaas steeds meer voor komt. Natuurlijk kan overgewicht medische redenen hebben. Maar in praktijk kan het ook snel voorkomen dat voerinname en beweging, de verhouding in energie, langdurig te ver uit balans was. Een paard loopt in de natuur veel meer kilometers, dan het gemiddelde hobbypaard in een weiland/paddock maakt. Het lijkt paardvriendelijk het paard gezellig heel dik te laten worden, maar goed helpen maat te houden is gezonder dus uiteindelijk paardvriendelijker.

 

HOEFBEVANGENHEID IS EEN SPOEDGEVAL

Wat iedere paardenliefhebber moet weten is dat een vermoeden op acute hoefbevangenheid een spoedgeval vormt. Het hoefbevangen paard heeft een doorbloedingsprobleem in de hoef, dat tot onherstelbare schade kan leiden.

Alhoewel de mogelijkheden om deze reactieketen te doorbreken niet altijd gelijk zijn, -de exacte redenen hiervoor zijn nog onbeantwoorde wetenschappelijke vraagstukken-, nemen in het algemeen de kansen op volledig herstel zeer sterk toe, als behandeling in een zo vroeg mogelijk stadium opgestart wordt.

 

WAT GEBEURT ER PRECIES?

Er is een ontregeling in de doorbloeding van de ondervoet. Deze ontregeling ontstaat door abnormaal hoge concentraties giftige stoffen (endotoxinen) en ontstekingsmediatoren in het bloed.

 

DE GEVOLGEN VOOR DE HOEF

Om de gevolgen in beeld te brengen, volgt hier een eenvoudige situatiebeschrijving van hetgeen gebeurt in de binnenkant van de hoef. We laten onnodige details achterwege, het doel van deze pagina is zo goed mogelijk bij te dragen aan voldoende beeldvorming bij de verzorger(s) van het paard.

In de hoef bevindt zich het hoefbeen. Over het hoefbeen zit de hoeflederhuid met lamellen. Deze lamellen grijpen in de lamellen die aan de binnenkant van de hoef zitten (a), vergelijkbaar met klittenband. De verbinding is het sterkst in het toongedeelte, het gedeelte aan de voorkant van de hoef. Onder de zool is de verbinding te zien als witte lijn, net binnen de draagrand.

Tevens is er een strekpees (1) en een buigpees (2). Zou men een pees doorsnijden dan blijft het hoefbeen via de verbinding gewoon op zijn plaats zitten. Men zegt ook wel: het paard staat niet in de hoef maar hangt aan de wand!

De voorzijde van het hoefbeen verloopt bij een gezond paard parallel aan de voorzijde van de hoornwand. Door de ontregelde bloedtoevoer gaat de verbinding met de hoef ontsteken. Er ontstaat zwelling waardoor de wandlederhuidplaatjes en hoornwandplaatjes elkaar gaan loslaten. Dit is zeer pijnlijk, de druk kan immers nergens weg.

Het loslaten in de lamellen is een onherstelbare beschadiging, doch groeit af, net als een losse nagel. De groei is gemiddeld (!) ongeveer een milimeter per week. Dat is dus tergend langzaam.

Door het gewicht van het paard kan het hoefbeen gaan zinken. Omdat de trekkracht van de buigpees groter is dan de trekkracht van de strekpees krijgt het hoefbeen doorgaans de neiging te gaan kantelen. Het paard krijgt meer druk op de zool, hierdoor kan zelfs een zoolbreuk optreden.

De snelheid waarmee kanteling verloopt kan sterk varieren. De mate van kanteling van het hoefbeen, is een maat voor de ernst van de hoefbevangenheid. Via een röntgenfoto wordt duidelijk in welke mate het hoefbeen is verzakt of gekanteld en dat vormt natuurlijk informatie voor de prognose.

 

ANDERE MOGELIJKE AANWIJZIGEN IN DE HOEF

Na enige groei van de hoef wordt een bredere witte lijn in het toongedeelte zichtbaar, al dan niet met bloedingen erin. Ook het hebben van een losse wand kan een aanwijzing zijn dat een paard bevangen is. Als gevolg van kanteling en verstoorde hoefaangroei ook kan de voorzijde van de hoef holler worden en ringvorming waarneembaar zijn. Dit geeft een opwippende toon.

Ringen kunnen overigens ook ontstaan bij groeiveranderingen (bijv verandering in voeding). In dit geval zijn de ringen overal even breed. Bij hoefbevangenheid worden de ringen richting verzenen toe duidelijk breder, omdat in de verzenen snellere groei gaat plaatsvinden dan in de teen. Men noemt dit divergerende ringen.

 

VAN ACUUT NAAR CHRONISCH?

Hoefbevangenheid kan acuut optreden (met heftige verschijnselen) of chronisch. Door acute hoefbevangenheid snel te behandelen willen we zoveel mogelijk beschadiging voorkomen en de kansen dat chronische aanwezigheid volgt, zoveel mogelijk terug gaan dringen.

Overigens kan hoefbevangenheid zich soms ook meer sluipend ontwikkelen, bij constatering is er dan al een chronische vorm. Ook in dit proces kunnen weer acute verergeringen optreden.

 

PROBLEEMGROEPEN HOEFBEVANGENHEID

Hoefbevangenheid openbaart zich in de hoef, maar de oorzaak is de ontregeling. De meest voorkomende oorzaak zijn stoornissen in het maag-darmstelsel door een te hoog suikergehalte. Niet ieder paard is hier gevoelig voor, sommige paarden zijn zeer gevoelig voor suiker.

Ook kunnen bij bepaalde problemen afvalproducten in de bloedsomloop komen (bijv hoge koorts, koliek, baarmoederontsteking). Komt de nageboorte niet binnen twee uur af, bel dan op het spoednummer, ook midden in de nacht! Een hoefbevangen merrie met een veulen aan de voet, is niet fijn, het veulen heeft al snel wel beweging nodig.

Andere oorzaken zijn bepaalde medicijnen of ziekten zoals PPID en EMS.

Ook is duidelijk dat bij kreupelheid sneller hoefbevangenheid ontstaat. Zet het paard bij kreupelheid, minder bewegen, gelijk terug in voeropname.

NO FEET NO HORSE is een eeuwenoude uitspraak, anno 2020 is dat natuurlijk niet opeens heel anders. Toch denkt men tegenwoordig juist soms dat hoefverzorging geen vak is en een cursus van een weekje afdoende is. Dat is niet correct. Laat zeker grotere veranderingen ECHT alleen door voeren door mensen met de juiste diploma's. Zo kan veel leed voorkomen worden. 

 

VERZORGING IN DE ACUTE FASE

Na het stellen van de diagnose kunnen we medicijnen voorschrijven om de doorbloeding in de hoef te bevorderen, de ontsteking te remmen en de pijn te stillen. Omdat er veel informatie op u af komt, krijgt u een overzicht van alle handelingen ook nog in overzicht op papier.

Daarbij zit ook verzorgingsadvies, probeer zo goed mogelijk de tips uit te voeren. Laat u zich door niets of niemand verkeerd beinvloeden, -wij lezen op internet en facebook veel onzin, dus u waarschijnlijk ook- maar blijf doen wat gedaan moet worden. Een bevangen paard zit in een risicozone, het is belangrijk hogere gevoeligheid voor hoefbevangenheid niet te gaan onderschatten. 

De hoefsmid heeft een belangrijke taak. Afhankelijk van de situatie kan soms voldoende resultaat bereikt worden met bekappen, soms zien we liever speciaal beslag. Het verkrijgen en behouden van een goede stand via zeer regelmatig onderhoud, was al belangrijk maar wordt nu extra belangrijk.

We zagen vele paarden alsnog heel oud worden, maar dat zijn meestal paarden of ponies van eigenaren die de maatregelen voldoende serieus nemen.

 

MAATREGELEN TEGEN HOEFBEVANGENHEID

Het nadeel is dat paarden die ooit bevangen zijn geweest, altijd een grotere gevoeligheid voor de ziekte hebben ontwikkeld. Blijf dit paard altijd een stukje extra "bewaking" geven, ook al lijkt het al langer geleden.

Ook voor gezonde paarden geldt: voorkomen is beter dan genezen. Overgewicht of gewoon slecht bekappen lijken in praktijk een grote uitnodiging te zijn voor bevangenheid. Overgewicht onstaat soms snel maar vaker geleidelijk. Houdt het gewicht in de gaten,  zie gewicht meten.

Vroeger dacht men dat hoefbevangenheid voornamelijk een eiwitvergiftiging was. Men denkt daardoor helaas nog vaak dat als de paarden op kort gras staan, dit een goede maatregel is. Terwijl dit juist een hoger risico kan zijn! Uit recenter onderzoek blijkt dat niet de eiwitten, maar de makkelijk verteerbare suikers en dan vooral de component fructaan de boosdoeners vormen. Geeft men een paard drie dagen achter elkaar een hogere dosering fructaan dan wordt hij met grote zekerheid bevangen. Bij te veel snel verteerbare suikers is er een verkeerde selectie op de bacterieflorie in de blindedarm. De zuurvormende bacterievormen groeien het snelst en zorgen voor een zuurder milieu. Hierdoor kan de darmwand ziek worden en vervolgens toxines doorlaten via het bloed.

Dan is het vervolgens belangrijk te weten dat ook melasse en granen veel suiker en zetmeel bevatten. Ook in hooi, stro, zemelen of maïs kan veel suiker zitten. Het lijkt dus zaak de snel verteerbare suikers in de voeding terug te dringen. In de winter is dit makkelijker. Het hooi langere tijd (6 uur!) laten weken helpt bij terugdringing van fructaangehalte. In die tijd week je echter ook de voedingsstoffen er uit, dus is een supplement nodig. In plaats van hooi weken is het handiger meer specifiek hooi te kopen. Lees ook onze pagina over voeding.

Bij intensieve weidegang wordt de controle op inname van suikers veel lastiger. Fructaan zit in gras, vraag is dus wanneer fructaangehaltes hoger worden. Gezond gras, dat regelmaat kent in de groei, scoort lager in fructaan dan gestresst gras. Juist kort gras, gras op slecht bemeste grond of raaigras bevat meer fructaan en minder ruwe celstof. Koude, droogte, overbegrazing, kort maaien en gebrek aan voeding en water zijn allemaal vormen van stress die de fructaanconcentratie in het gras doen toenemen. Goed verzorgd paardengras heeft dus in het algemeen een veel lager fructaangehalte.

Dit heeft ook gevolgen voor het hooi. Vraag waar en wanneer het gemaait is. Is er hoge gevoeligheid voor bevangenheid, dat geeft een test van het hooi iets meer zekerheid. 

Er zijn meerdere factoren die het gehaalte fructaan bepalen. Het fructaangehalte wordt vervolgens tevens beïnvloed door temperatuursverschillen en zonlicht, waardoor een land met gras dat laag in fructaan staat toch hoge waardes kan krijgen. Er zijn dus graastijden die minder gunstig zijn voor een gevoelig paard. De algehele richtlijnen zijn:

Koude is stress in het gras. Als de temperatuur ’s nachts rond of onder het vriespunt is (geweest) blijft het risico de hele dag hoger.

Op een zonnige dag waarbij de temperatuur onder de 15°C blijft is het risico tevens hoger.

Bij warmer zonnig weer is de beste graastijd ‘s nachts en ‘s ochtends.

Bij warmer bewolkt weer is de beste graastijd ‘s middags en ‘s avonds.

Voor de mensen die het lastig vinden dit te onthouden, is er een fructaan index.

Bij chronisch bevangen paarden of paarden in risicogroepen (PPID-waarden, EMS) kunt u de wei echter beter gaan vervangen door een paddock met zand en hooi dat weinig fructaan bevat, want dit geeft in praktijk de hoogste mate van controle en dan zijn ze ook lekker buiten.

Let dan op dat u het hooi niet in het zand legt, maar in een bak/hooizak, om zandkoliek te voorkomen. Gebruik een slowfeeder in de bak. Ga met het paard of de pony, als deze pijnvrij is, regelmatig even lekker wandelen. Wat extra beweging is echt heel gezond voor paarden.

 

hoefbevangen Hoefbevangen
hoornschoen Hoefbevangen
hoefdoorsnede Hoefbevangen
Negatieve ontwikkeling Hoefbevangen
witte-lijn Hoefbevangen
hoefringen Hoefbevangen
Hendrike pelt nageboorte er af Hoefbevangen
Niet alleen bij kleine pony's Hoefbevangen
bedreigend dik Hoefbevangen
Sanequi Colon Hoefbevangen