Droes op stal
Kennisbank artikel
Een uitbraak van droes op stal
Maatregelen bij droesuitbraak
Heb je te maken met een droesuitbraak op stal? Dan vindt je meer informatie over het verloop en de mogelijke maatregelen bij droesuitbraak.
Heb je interesse in preventie tegen droes, terwijl er op dit moment geen droes op je stal is, lees dan toch eerst deze pagina, zodat je eerst al goed hoe de bacterie zich gemiddeld gedraagt. Lees daarna verder op onze pagina over mogelijke antwoorden, passende verhogingen van droespreventie.
Wat is droes?
Droes wordt veroorzaakt door Streptococcus Equi en is een bacteriële verwekker van luchtwegproblemen bij paarden. Mensen die droes kennen zagen vaak abcessen, deze lijken volledig kenmerkend. Gelijkertijd moet bekend zijn dat niet iedere droesvariant altijd gepaard zal gaan, met dit soort grotere abcessen.
Paarden van alle leeftijden kunnen tijdelijk ziek door droes worden. Vooral bij jonge paarden komt droes vaak voor, omdat ze nog geen weerstand gevormd hebben. Maar ook op stallen met volwassen dieren kan er opeens een keer droes zijn. Daarom deze informatiepagina, voor als er uitbraak lijkt te zijn of al vastgesteld kon worden.
Hoe krijgt een paard droes?
Een paard krijgt droes via een aanwezige droesbacterie in een ander paard of via een droesbacterie die buiten het lichaam van een paard, nog ergens ligt en nog in leven is. Het verschil lijkt totaal onbelangrijk, maar kan verschil gaan maken. Het kan namelijk wel al iets zeggen over de kans dat de bacterie ook na uitbraak, latent aanwezig in de directe omgeving blijft.
Via bacterie in een paard
Een ander paard is recent besmet en gaat virus uitscheiden.
Andere mogelijkheid is dat het is al lang geleden werd besmet, maar nog drager is van droes. Een droes drager kan weinig of helemaal geen symptomen van droes vertonen, maar de bacterie wel met tussenpozen uit gaan scheiden. Een droes dragend paard is dus ook niet altijd besmettelijk, maar soms opeens wel.
Besmetting van een ander paard kan plaatsvinden via direct neus-neus of neus-mond contact van paard tot paard, hieronder valt ook hoesten en proesten.
Via bacterie buiten een paard
De bacterie blijft niet lang in de lucht hangen, maar kan wel buiten het paard, even door leven. Afhankelijk van het weer, kan de droesbacterie 4 tot 6 weken overleven in water. Gedeelde drinkbakken voor koppels paarden, kunnen dus een hele belangrijke infectiebron zijn. Op hekken, weilanden en boxwanden overleeft de bacterie, maar doorgaans wel iets korter. Ook kan overdracht plaatsvinden via indirect contact. Denk aan handen, emmers, waterbakken, tuig, stalgereedschap maar alles wat door de stal kan lopen. De droesbacterie is een van de redenen dat je geen vreemde paarden gaat aaien, geen centrale emmer gebruikt enz.
Goed schoonmaken tegen droes, alles laten opdrogen, even desinfecteren met bijvoorbeeld bleek of Halamid, helpt gelukkig wel.
De symptomen bij droes
Een met droes besmet paard krijgt meestal binnen 3 tot 14 dagen de eerste verschijnselen.
De meest voorkomende signalen bij droes:
- Koorts
- Minder goed gaan eten
- Sloom
- Snot, deze niet normaal doorzichtig, maar iets dikker wit of echt geel.
- Zwelling van de lymfeknopen in hoofd/halsregio.
- Abcessen onder de kaak, achter de kaaktakken.
Let op de abcessen zijn er niet altijd direct maar ook niet altijd aanwezig. Droes kent mildere vormen, dan lijkt het terugkomend gekwakkel en blijven de abcessen uit.
De ernst van deze verschijnselen hangt onder meer af van de variant, de weerstand van het paard, de hoeveelheid bacteriën waaraan het paard is blootgesteld en de duur van deze blootstelling.
De infectie stopt vaak 2-3 weken later, maar kan soms 4-6 weken of nog langer aanhouden. Paarden vormen nog een besmettingsrisico gedurende 6 weken, nadat de laatste pus of het laatste snot gezien is.
Zijn er altijd abcessen bij droes ?
De bacterie veroorzaakt uiteindelijk heel vaak, maar zeker niet altijd, opvallende abcessen onder de kaak of boven het strottenhoofd (achter de kaaktakken). Zijn deze abcessen er, dan gaan deze doorgaans 1 tot 4 weken na infectie doorbreken en geneest het paard daarna meestal snel en volledig.
Echter, alle symptomen zijn er dus niet altijd! Er kan ook alleen een milde “verkoudheid” zijn en soms een stal met meer kwakkelaars. Waarom paard vaker wel dikke abcessen krijgen, maar sommige helemaal niet, is nog niet helemaal duidelijk. Er zijn in ieder geval verschillende bacteriestammen en mogelijk speelt opgebouwde afweer een rol.
Vroeger dacht men dat droes altijd waterdicht te herkennen was aan abcessen, maar we kunnen nu veel nauwkeuriger testen, zodoende weten we nu ook beter dat het verband niet altijd waterdicht is.
Beheersing ziekte droes ?
Paarden met droes hebben een nare periode, maar veel paarden houden er gelukkig geen restproblemen over. Er zijn echter uitzonderingen, er kunnen namelijk complicaties ontstaan en paarden waren natuurlijk een tijd uit conditie. Ook geeft droes een klein percentage dragers, dat zijn paarden die gedurende hun verdere leven wat vaker kunnen gaan kwakkelen in de conditie en weer opnieuw de bacterie kunnen gaan verspreiden.
Dat zijn redenen om, droes niet zijn beloop te laten gaan, besmettingsgevaar te gaan isoleren en stallen tijdelijk te sluiten.
Hardere diagnose bij droes
Verdikkingen en koorts kunnen ook andere redenen hebben, niet iedere lymfeknoopabces is altijd droes. Niet alle droesgevallen geven dus abcessen en bovendien komen de abcessen niet altijd direct, maar soms wat later.
De diagnose droes kan harder gesteld worden met behulp van een neusswab, indien er daadwerkelijk al sprake is van snot of abcesinhoud. Is dat er niet, dat is een luchtzakmonster, een nog meer betrouwbare optie.
Herbesmetting tegengaan ?
Bij ons in de regio is er bijna geen opfok van jonge paarden. Als we een droesuitbraak hebben is dat vaak op een bedrijf met volwassen paarden, waar verspreiding van droes meestal niet de vrije hand gaat krijgen.
Hoe groot deze uitbraken worden, hangt erg af van de duidelijkheid van de symptomen en de snelheid waarmee isolatie kan plaatsvinden en de verspreidingskans (drinkbakken, sociaal contact, indirect contact) en de aanwezige weerstand.
Bij uitbraak beslist het stalmanagement, wat het antwoord op de uitbraak wordt. Dat is natuurlijk ook erg afhankelijk van de insteek en mogelijkheden op een stal. De eigenaar licht andere paardeneigenaren in over de uitbraak en de maatregelen. Het bedrijf wordt gesloten voor de buitenwereld, tot het besmettingsgevaar geweken is.
Isolatie bij droes
Waar het mogelijk is, gaan we bij uitbraak van droes dan graag op de stal met groepen werken, zodat we zo min mogelijk zieke paarden krijgen. Dit zal niet op alle stallen mogelijk zijn, maar op veel stallen wel en met enige creativiteit en draadjes spannen komen we soms ook heel ver.
Isolatie en veel poetsen...
Het is handig om ook alle materialen zoals kruiwagen, vorken enz. te voorzien van een label met de kleurcode. Zet indien mogelijk per kleurgroep aparte mensen in, of werk in ieder geval van groen naar rood en wees voorzichtig met kleding en schoenen, want het is buiten het paard niet direct dood. Gebruik dus zeker hoesjes om de schoenen. Het goed schoonmaken en ontsmetten van stallen en materialen en kleding bij een droes uitbraak, hoort er echt bij.
Gebruik na het schoonmaken bijvoorbeeld halamid of chloor en vervolgens moet het materiaal goed drogen. Vooral op houten oppervlakken kan de bacterie lang overleven. Let daarom ook goed op stalwanden en herhaal het reinigen en ontsmetten voordat de stallen opnieuw in gebruik worden genomen. Mest van zieke paarden kan ook besmettelijk zijn, dus voer zo snel mogelijk af of leg er iets overheen (vogels enz). Weides en paddocks kun je het beste 4 weken helemaal leeg houden, als er zieke paarden in gelopen hebben.
Help elkaar, heel serieus om zo echt met zo min mogelijk herbesmetting door de toestand heen te komen. Soms zul je elkaar moeten toespreken, opdat iedereen scherp blijft en de aandacht geen zwakke plekken krijgt.
Paarden vormen nog steeds een besmettingshaard tot 6 weken nadat de laatste pus of het laatste snot gezien is!
Stuur dit hele artikel door aan een stalgenoot
Behandeling normaal verloop droes
Feitelijk is er helaas niet heel veel te doen voor een paard met een droesinfectie, behalve goede verzorging geven.
Besmette dieren dienen dus bij voorkeur direct geïsoleerd te worden en zorg voor voldoende (zacht) voer en vers drinkwater. Laat de abcessen voldoende rijpen zodat ze doorbreken of geopend kunnen worden. Daarna zullen de meeste abcessen nog enkele dagen/weken gespoeld moeten blijven worden.
Let goed op want pus en spoelsel bevatten veel bacteriën en zijn dus echt erg besmettelijk!
Zodra een paard besmet is, kan het problemen krijgen met ademhalen en slikken. Hou goed in de gaten dat het paard voldoende blijft drinken en geeft desnoods vloeibaar voedsel. Neem contact op als het paard echt benauwd wordt, soms moeten we even een buisje gaan plaatsen. Bij drachtige merries kunnen we ook strakker gaan in grijpen. Zodra de abcessen zijn opengebroken verdwijnen de ziekteverschijnselen meestal snel.
Complicaties door droes
Complicaties zijn morbus maculosus (= een bijkomende allergische reactie op de bacterie). Bij uitzondering kan een abces doorbraak naar binnen slaan en leiden tot pus in bloedvaten of de luchtpijp, wat bijvoorbeeld longontsteking, cornage (stemband verlamming) of dampigheid kan veroorzaken.
Ook kennen we verslagen droes. Bij verslagen droes verspreiden bacteriën zich via de lymfevaten of het bloedvatstelsel te ver. Er kunnen dan, naast abcessen aan het hoofd, ook elders in het lichaam abcessen ontstaan, zoals in de buikholte of bij de longen. Dan wordt droes levensbedreigend, want deze abcessen mogen natuurlijk niet open gaan. Dit kan zeer ernstige gevolgen hebben en leiden tot sterfte. Bij verslagen droes willen we veelal niet dat een abces open gaat, dus dat zijn andere en helaas kostbare behandelingen, die soms wel, maar helaas niet altijd voldoende kunnen gaan helpen.
Cijfers bij uitbraken droes
Droes is heel irritant, maar gelukkig meestal slechts tijdelijk gezeur. Van alle besmette paarden overlijdt er helaas 1 tot 2%, aan complicaties.
Op opfok bedrijven met veel jonge paarden, is er sneller droes, want daar is heel weinig weerstand. Bij een uitbraak wordt dus ook weerstand opgebouwd, maar helaas geen levenslange en bovendien blijft na droesbesmetting ook ongeveer 10 % drager.
Naast het feit dat dragers vaker kunnen gaan kwakkelen in gezondheid, kunnen ze ook plotseling opnieuw zelfstandig de omgeving besmetten. We zien dat deze kans groter wordt als het paard veel stress heeft. Zo steken kwalen sneller de kop op, bij bijvoorbeeld een verhuizing of veel pijn door andere oorzaken.
Dat is ook de reden dat het vaker door een nieuwkomer op stal komt, dat er een spontane uitbraak is.
De kans op herhaalde uitbraken?
De kans op vervolg uitbraken op stallen met volwassen paarden, is natuurlijk niet goed in een gemiddelde uit te drukken. Dat komt natuurlijk ook door de vraag hoe droes er kwam en of er dragers overbleven, of er veel instroom is, veel vakantie-uitjes gemaakt worden, veel sociaal contact is enzovoorts.
Het kan dus een eenmalig verhaal zijn, maar bij combinatie van veel factoren of gewoon echte pech, kunnen er meerdere uitbraken volgen. Dat is natuurlijk echt heel vervelend voor het welzijn van paarden, maar ook voor betrokken paardeneigenaren en stalmanagement.
Nu we paarden veel meer sociaal contact gunnen, kan droes als probleem op stallen met volwassen paarden, wel wat sneller en sterker toe gaan slaan.
Ontwikkelingen in preventie droes?
Echter, we volgen natuurlijk ook de ontwikkelingen en die stonden gelukkig ook niet stil. Het is helaas nog steeds niet zo, dat we als gewenst, droes even met een eenvoudig eenmalig pilletje op kunnen lossen. Op onze pagina over droespreventie lees je meer, hoe we dragers nu wel al kunnen opsporen en meestal helemaal kunnen schoonmaken. Ook leggen we de mogelijkheid van (ook weer een vernieuwde) vaccinatie uit, om effecten bij een uitbraak sterk af te zwakken.
Preventie tegen droes
Opties en mogelijkheden om preventie tegen droes te gaan verhogen.
Bij spoed: niet mailen of appen maar liever persoonlijk contact.
- 06 - 5537 00 00
Indien geen spoed: