Droes preventie
Kennisbank artikel
Doorsleep, insleep, dragerschap en vaccinatie.
Is droes bij paarden een groot probleem?
Droes is een besmettelijke bacterie waardoor paarden een tijdje behoorlijk ziek kunnen worden. Het geeft doorgaans veel snot en een belabberde tijd en incidenteel kan het verkeerd slaan en tot overlijden leiden. Kortom: droes brengt van alles, maar geen vreugde in paardenlevens.
Droes kwam vroeger het vaakst voor bij jonge paarden, omdat deze nog een lagere algehele weerstand hebben. Bij stallen met volwassen paarden zijn er altijd ook wel wat uitbraken, maar deze blijven veelal kleinschaliger.
Door diverse veranderingen in de houderij, bijvoorbeeld meer sociaal contact in veel grotere koppels en vaker veranderen van staladressen, zagen we de afgelopen jaren ook grotere uitbraken en vaker terugkomende uitbraken bij volwassen paarden gaan ontstaan. Dan wordt droes opeens echt wel een groeiend en serieuzer probleem voor paarden en eigenaren.
Gelukkig ontwikkelde gelijkertijd de medische wetenschap ook iets verder door. We weten al veel meer over gedrag van de bacterie droes en inmiddels zijn er nu ook meer middelen, om droes beter een halt toe te gaan roepen.
Deze pagina gaat over de preventie tegen droes, de rem er op. De opzet van preventieve maatregelen tegen droes, zal per stal verschillend zijn en dat is logisch.
Ben je nog weinig bekend met het gedrag van de droesbacterie? Maak dan toch eerst even een uitstapje naar de pagina over droesuitbraak. Deze geeft je namelijk een scherper beeld, wat droes nu eigenlijk exact is, hoe het zich gedraagt en waarom preventie per stal, inmiddels dus ook heel verschillend opgezet kan zijn.
Wat zijn de cijfers bij droesuitbraken?
Dat klinkt niet heel emotioneel, maar cijfers zijn de beste basis voor het ontwikkelen van beeld. Droesuitbraak is zeer irritant, voor paarden en eigenaren, maar veel paarden herstellen zich gelukkig wel volledig. Van alle besmette paarden overlijdt er helaas 1 tot 2% aan complicaties. Dat cijfer is gelukkig dus relatief wel klein. Ook is bekend dat ongeveer 10 % drager blijft. Dat cijfer is dus relatief irritant hoog. Deze dragers kunnen namelijk zelfstandig later weer nieuwe paarden besmetten. Dus meer uitbraken, kan meer relatieve groei geven. Sommige dragers houden alles dan heel lang binnen, andere dragers niet. De overige paarden worden geen drager en bouwen tijdens besmetting weerstand op, maar dit is helaas zeker geen levenslange bescherming en die lijkt ook bij sterke infectiedruk niet altijd zo sterk als we hopen.
Zodoende is zeker niet iedere paard altijd goed bestendig, tegen het oplopen van infectiedruk en kunnen stallen allerlei maatregelen gaan nemen om droes in de kiem te smoren.
Die kan zich richten op minder aanwezige dragers, minder verspreidingskansen en hogere weerstand.
Welke onderdelen zijn er bij droespreventie?
Na uitleg van het gedrag en de cijfers over droes, zal logisch zijn dat we bij preventie dus het volgende onderscheid gaan maken:
- Insleep en dragerschap (de komst van uitbraken beperken).
- Doorsleep (de omvang van een uitbraak beperken)
- Weerstand en vaccinatie als optie.
Insleep versus doorsleep
De preventie tegen doorsleep kan erg veel verschil maken, maar de bacterie openbaart zich niet altijd even typisch en dat is toch een beetje tricky. De herhaalvaccinatie moet best vaak gezet worden, dus heel ideaal is deze niet helemaal te noemen.
Algemeen bekend is dat sommige dragers vaker uitbraak verzorgen, dan anderen (veel bacterie gaan uitstoten). Preventie tegen onnodige aanwezigheid van een dragers is en blijft zo een belangrijke basis van de preventie tegen doorsleep.
Doorsleep droes
Heb je een drager met droes op stal, dan kan je altijd een keer, of dus zelfs meerdere keren, spontaan droes op stal krijgen. Doorsleep is dan de snelheid waarmee droes bij uitbraak op een stal, andere paarden mee gaat nemen. De snelheid van verspreiding is dan natuurlijk van diverse factoren afhankelijk en kan daardoor per situatie behoorlijk gaan verschillen.
Doorsleep verminderen, kan via diverse maatregelen kan de druk met regelmaat flink terugdrukken , dat las je al op de pagina droesuitbraak. Het kan helaas niet altijd snel genoeg werken. Heb je genoeg droes gezien, dan zie je het allerliefste een droesdrager op tijd herkent, voor dat hij of zij in een koppel land.
Beheersing dragerschap
Je wilt waar mogelijk doorsleep en herbesmettingen met droes altijd graag voorkomen, want naast het feit dat droes heel vervelend is, kan herbesmetting met droes toch ook zorgen, voor toename in het aantal dragers.
Niet iedere drager zal even vaak gaan uit scheiden. Maar feit is dat een actieve drager soms opeens voor veel tumult kan zorgen, omdat het helaas niet altijd bij 1 keer uitscheiden van bacterie blijft. Op een kleine stal zijn reeds aanwezige dragers achteraf natuurlijk wat makkelijker te vinden, dan op een stal met heel veel paarden.
Helpt vaccinatie tegen droes?
Indien gewenst, kan men op het moment dat er geen droes is, de weerstand op stal ook gaan verhogen via vaccinatie. Een paard kan daarna nog wel droes krijgen, maar wordt relatief veel minder ziek. Daarom gaat ook minder uitscheiden. Ook dat kan bijdragen aan verlaging van kans op verdere doorsleep.
Het nadeel van deze vaccinatie is dat deze wel wat vaker gegeven moet worden, dan andere vaccinaties. De infectiedruk zal lager blijven, maar de stal zal nog wel maatregelen moeten nemen, het binnen de staldeuren te gaan houden. Was er op het moment van uitbraak wel vaccinatie, dan kunnen we deze wel een herhaalbooster geven.
Insleep besmet paard of drager
Vervolgens is er insleep van de bacterie. Bij insleep is er geen drager op stal, maar komt het virus van buiten de stal naar binnen. Insleep kan komen door uitstapjes met meerdere paarden waarbij paarden erg dicht naast elkaar lopen en zijn (direct) of paarden elders vastgezet worden of gestald worden (indirect) of uit een gezamenlijke waterbak gaan drinken, die op sommige stallen langdurig, niet gereinigd wordt. Droes kan extra lang overleven in water. Uiteraard geldt dat verzorgers ook alert moeten zijn op indirecte overdracht.
Uit ervaring bij uitbraken blijkt heel duidelijk dat verreweg de grootste reden van uitbraak in een anders altijd rustige groep, een recent besmet paard is, of een nieuwe drager op stal. Een recent besmet paard zal vrij snel symptomen gaan geven, die je natuurlijk het snelst merkt, als de eigenaar de thermometer niet schuwt. Een drager lijkt bij stress ook sneller droes te gaan uitscheiden.
Wat is een droesdrager?
Een droesdrager slaat de bacterie op in de luchtzak. Dus aan de buitenkant van het paard zie je niet dat het een droes draagt, dat zien we alleen via een onderzoekje. Het kenmerk van een drager is dat bij minder weerstand een drager soms alsnog weer de droesbacterie kan gaan verspreiden.
Waarom quarantaine als maatregel?
- Insleep van besmet paard of drager is de reden dat we quarantaine van 3-4 weken aanbevelen. Iedere herbesmetting die je tegen kunt houden, is mooi meegenomen. Is quarantaine goed geregeld, dan wordt het daardoor hopelijk direct, “insleep zonder doorsleep”. Quarantaine en bij enige twijfel direct temperaturen, voorkomt de insleep niet maar is er geen quarantaine, dan krijg je de factor insleep met doorsleep. Het is doorgaans de doorsleep die droes vervelend maakt en het feit brengt dat die ook weer nieuwe dragers kan opleveren. Je wilt het aantal dragers op stal liever lager dan hoger.
- Paarden die veel op reis gaan en op andere stallen gezet worden, hou je indien goed mogelijk, graag op enige afstand van de paarden, die nooit het terrein af komen. Je altijd “stabiele” groep, hou je zo veel mogelijk, altijd stabiel.
Kortom: isolatie en de inrichting van stallen, kan insleep beheersen en dus doorsleep en dus het eventueel ontstaan van meer dragers.
Via screening droes dragers opsporen
Isolatie is een eerste maatregel. Maar het doet natuurlijk nog niets aan mogelijke aanwezigheid van opname van dragerschap.
Screening via bloed
Om de insleep van dragers tegen te gaan zijn er nu ook stallen die willen dat het paard op de stal van herkomst eerst via bloedonderzoek en eventueel aanvullende scopie wordt gescreend. Ook kan er een sterk vermoeden zijn dat in de bestaande koppel een drager is.
De eerste stap voor het opsporen van dragers is bloedonderzoek. Hierbij wordt gekeken of het paard antistoffen tegen de bacterie in het bloed heeft; zo nee dan is de kans helaas niet 100%, maar echt wel wat kleiner, dat het toch een drager is. Zo ja, dan heeft het paard óf onlangs een droesinfectie doorgemaakt óf we hebben te maken met een drager.
Controleren luchtzak
Als er vermoeden ontstond, dat het paard mogelijk een drager is, dan geeft luchtzakspoeling verreweg de de grootste zekerheid omtrent juistheid van dat idee. Hierbij kijken we met een camera in de luchtzak naar aanwijzingen (pus of “stenen”) en kunnen we ook spoelsel afnemen dat vervolgens getest wordt op aanwezigheid van de bacterie.
De pus kan namelijk kalkstenen vormen, die bomvol zitten met bacteriën. Heel vaak worden er echter in de luchtzakken geen opgedroogde pusstenen gezien, terwijl de bacterie zich toch wel in de slijmlaag op de wand ophoudt, dus dragerschap kan op het oog niet uitgesloten worden. Voor uitsluiting is dan toch bemonstering noodzakelijk. Indien deze test positief is, hebben we met zekerheid te maken met een drager.
Dragers behandelen
Dragerschap kan voor problemen zorgen. Droes dragers vertonen doorgaans weinig of geen symptomen van droes, maar scheiden de bacterie wel met tussenpozen (‘intermitterend’) uit. Andere reden om een paard op dragerschap te onderzoeken, is dat dragers kwakkelaars kunnen worden, ze zijn dan moeilijk constant fit te krijgen. Via behandeling kan het paard of de pony bij dragerschap, weer goed fit en gezond worden.
We gaan dan alsnog letterlijk doen, wat de natuur eigenlijk wat beter had mogen doen. We gaan proberen de bacterie alsnog op te ruimen. Want schoonmaken tot en met de luchtzak, kan de situatie volledig tot rust brengen. Is het paard schoon dan kan de rest van zijn leven ook weer gewoon tussen de andere paarden, zonder dus veel uitbraaknarigheid bij andere paarden te kunnen gaan veroorzaken.
Droes wegspoelen
De behandelingen doen we op stal, waar de drager al staat. In het geval van dragerschap kan het voorkomen dat dieren soms vaker gespoeld en getest moeten worden, alvorens ze helemaal totaal “schoon” zijn.
Het schoonspoelen van het paard lukt bijna altijd, maar is intensief en kostbaar. Vaak lukt het vrij snel, maar ook bekend moet zijn dat het in uitzonderlijke gevallen helaas niet zal lukken, het dier schoon te krijgen.
Omdat het spoelen intensief is, blijft het heel belangrijk dat iedereen zich in blijft zetten, voor een algehele afname van het aantal droesbesmettingen.
Vaccineren als optie
Ook kan vaccineren van de groep overwogen worden, voor een hogere bescherming bij uitbraak. De eerste vaccinatie zet je op het moment dat er geen droes is. Wanneer alle paarden in de koppel of op stal worden gevaccineerd zijn, kan dit bij uitbraak de infectiedruk verlagen, wat leidt tot minder symptomen en veel minder uitstoot van de bacterie.
Een nadeel van deze enting is, dat een droesenting wat vaker herhaald dient te worden.
Je zult na dit totale verhaal over preventie tegen droes beter zijn gaan begrijpen, dat de droesvaccinatie niet lees gezien kan worden, van de totale preventie.
Veel ervaring met droespreventie
Iedere stal kan te maken krijgen met droes. Maar gelukkig zijn er dus ook al antwoorden om te grote droesverspreidingen terug te gaan dringen. Wij zijn begonnen met luchtwegspoelingen zodra dit mogelijk was en hebben goed uitgezocht hoe hier optimaal hygiënisch te werken. Menig paard leidt hierdoor alsnog een normaal gezond paardenleven en dat vinden we natuurlijk heel leuk, want in geneeskunde ben je zo graag slimmer en sterker dan de natuur, die her en der de steken toch wat te snel laat vallen.
De praktische omstandigheden voor infectiedruk beheersing zijn soms per stal behoorlijk anders en maken droes bestrijden dus ook nooit helemaal een standaard verhaal.
Stuur deze uitleg door aan een stalgenoot
Bij spoed: niet mailen of appen maar liever persoonlijk contact.
- 06 - 5537 00 00
Indien geen spoed: