Twee citaten die wij vonden op andere internetpagina’s over osteopathie bij paarden:
Reguliere artsen krijgen in het algemeen geen warme gevoelens bij dit soort “wervende” teksten. Wij ook niet. We behandelen immers dagelijks bewegingsproblemen die aantoonbaar effectiever via reguliere geneeskunde behandeld kunnen of moeten worden. Wel geldt dat bij bepaalde bewegingsproblemen osteopathie soms opvallend positieve effecten kan hebben. Maar voor een juist verwachtingspatroon bij de paardeneigenaar moet deze manuele behandelwijze natuurlijk wel zoveel mogelijk in een nuchtere en objectieve context geplaatst blijven.
Als paardenarts heeft Hans een verdergaande interesse in bewegingsproblemen. In eerste instantie verdiept hij zich daarom steeds verder in de reguliere methoden: deze zijn gericht op het opsporen en behandelen van de medisch aantoonbare primaire oorzaken. In de praktijk kunnen er echter meer oorzaken zijn waardoor de beweging of het gedrag van een rijpaard op ongewenste manier gaat afwijken van verwachtingen die je op basis van confirmatie en arbeidsomstandigheden kan hebben. In praktijk delen paarden hun problemen ook niet in vakgebieden in. Sterker: in praktijk combineert “het paard dat het net niet helemaal doet” of "het paard met rugproblemen" ze soms. Het is echter zaak zoveel mogelijk probleem en oorzaak aan te pakken. Ook vanuit het oogpunt van preventie is het belangrijk dat het paard vrij kan bewegen, zodat het paard op gezonde wijze zijn ruiter kan dragen. We kozen daarom ook voor verdieping in de omliggende disciplines osteopathie en zadelpassen.
Hans rondde zijn opleiding voor paardenosteopathie af en mag zich inmiddels Equine Diplomate of Osteopathy (EDO) noemen. De tweejarige opleiding hiervoor bestaat in Nederland sinds 2006 en wordt inhoudelijk begeleid door Janek Vluggen. Janek Vluggen is een van de grondleggers van de doorontwikkeling van humane osteopathie naar paardenosteopathie. Gelijkertijd werkte Janek al jarenlang in Texas met sportpaarden. Janek zijn parate kennis en ervaring met bewegings- en houdingspatronen en de bijpassende anatomielijnen bij paarden is minimaal indrukwekkend. Gelukkig houdt hij deze kennis en ervaring niet voor zichzelf en zette hij de meest uitgebreide en intensieve osteopathieopleiding voor paardenartsen en fysiotherapeuten op. Ook werkt hij aan het opzetten van een internationale certificering voor paardenosteopaten.
Een lichaam bestaat natuurlijk niet alleen uit botten, spieren en pezen. Tijdens de opleiding Equine Osteopath leert men verder te denken in zogenaamde bewegingsketens in het lichaam. Ketens omvatten altijd onderdelen van alle bovengenoemde bewegingssystemen. De osteopaat onderscheid drie bewegingssystemen:
Het lichaam is een organisme waarin voortdurend beweging plaatsvindt. Bewegingsverlies ontstaat door oorzaken van buiten af (bv. overbelasting) of door oorzaken van binnen uit (bv. ontstekingen). Een osteopaat zoekt naar voelbare bewegingsbeperkingen (in het parietale systeem). Deze kunnen op zichzelf staan of wijzen op ketenproblemen. De eigenaar ziet de osteopaat eigenlijk overal aan gaan draaien waar hij bij het paard aan kan draaien: van oor en kaak tot knie en staart. Alles wat we kunnen laten bewegen wordt in diverse richtingen op beweegbaarheid getest. Vervolgens kunnen bepaalde patronen in blokkades in de voelbare regionen (parietale systeem) wijzen naar andere oorzakelijke bewegingsbelemmeringen, soms ook op niet tastbare plaatsen (in het viscerale of craniosacrale systeem).
Een osteopaat ziet graag dat alle onderdelen van een keten weer op aangewezen wijzen kunnen bewegen. Het paard is dan los, vrij van blokkades. Oorzaken van de blokkades kunnen mechanisch zijn, of door tussenkomst van het zenuwstelsel. Het zenuwstelsel beïnvloedt de stroming van het bloed, lymfe en de cerebrospinale vloeistof. Minder aan- en afvoer maken een gebied kwetsbaarder voor blessures. Ter illustratie: een klein wondje in een post-trombosebeen bij een mens kan een ernstig probleem worden omdat het zeer slecht zal willen genezen.
Door manuele technieken proberen we de beweging in een keten te normaliseren. Osteopathie is dus gericht op normalisering van beweging in alle gewrichten en dit heeft als gevolg een normalisatie van de circulatie zodat het zelfherstellend vermogen van het lichaam weer kan werken. (Dit werkt zolang er geen grote anatomische veranderingen hebben plaatsgevonden, zoals bijv. arthrose.) In de osteopathie kunnen “bewegingsblokkades” zich niet alleen in de rug, hals en benen voordoen (het parietale systeem), maar ook moeten bijv. buikorganen vrij kunnen bewegen (het viscerale systeem).
De ketengedachte en het bezien van het lichaam als een geheel maakt dat vanuit osteopathie een opvallend groot aantal methoden ontwikkeld werden om manueel beweging van lichaamsonderdelen te kunnen herstellen. Naast overname van technieken uit andere manuele vakgebieden zoals chiropractie (“paard kraken”) ontwikkelde Janek samen met Pascal Evrard nog veel meer bewegingsassen om bijvoorbeeld de beweging van het SI-gewricht te beïnvloeden. Vanuit de ketengedachte worden ook benen, kaakgewrichten en bijvoorbeeld eierstokken en blaas gemanipuleerd. Bij bepaalde blokkades wordt besloten regulier geneeskundige testen in te zetten zoals onderzoek naar aanwezigheid van wormen of leverbot. Ook dit soort problemen kunnen oorzaken zijn voor bewegingsverlies.
Dat bijvoorbeeld manipulatie van eierstokken bij niet ingewijden in de leer van de osteopathie tot verbazing en verwarring leidt, kunnen we onszelf nog heel goed herinneren. Echter, bedenk dat er in Frankrijk sportpaardenartsen zijn die dravers met rugprobleem soms met verdovende vloeistoffen inspuiten bij de ophangbanden van de eierstokken. Men constateerde hetzelfde probleem, alleen de keuze van behandeling is totaal anders. Als een reguliere arts en een osteopaat echter hun taalverschillen willen en kunnen overbruggen en zich daadwerkelijk in elkaars werkgebied gaan verdiepen, levert dit leerzame momenten op. Bij elkaar ontstaat soms een ruimer gezichtsveld en neemt het besef, dat er soms keuzen en combinatiemogelijkheden in behandelingen zijn, toe.
Als artsenpraktijk willen we medische problemen zoveel mogelijk op, wetenschappelijk bewezen, reguliere wijze onderzoeken en behandelen. Van osteopathie zagen wij in praktijk dat het bij bewegingsproblemen tot verbeteringen kan leiden, mits er geen medische problemen en/of belastingsproblemen zijn. Natuurlijk voeren wij ook preventief osteopathische behandelingen uit. Osteopathie geeft soms ook ondersteuning bij herstel van een medisch probleem, bijvoorbeeld als we hierdoor bij een paard de belasting op een been iets kunnen laten afnemen. Bij sommige medische ingrepen wordt het risco op complicaties relatief erg hoog. Situaties waarin wij (eerst) osteopathie als behandelwijze voorstellen, waarbij de keuze uiteraard geheel aan de paardeneignaar is.
Indien ervoor gekozen wordt osteopathisch te behandelen, dan kunt u dus merken dat we zelden alleen de rug/hals manipuleren. Bij behandeling van de rug zult u wellicht ontdekken dat ook het kraken van een paardenrug zelf in de osteopathie weer net iets anders gaat. Geen hamers, maar directe technieken met de hand en indirecte technieken waarbij het paard zichzelf "behandelt". We willen gebruik maken van ontspanning en gewicht van het paard, omdat hij doorgaans sterker en zwaarder is dan de therapeut. Maar ook omdat het paard zich zo minder snel kan beschadigen. Vanuit deze filosofie is sedatie niet gewenst, dit is ook zelden nodig. Integendeel: menig paard staat tijdens de behandeling te gapen. Het verloop en de duur van de behandeling hangt af van hetgeen gevonden wordt. Zijn er geen bijzonderheden dan is het paard na 10 minuten klaar. Maar er zijn ook behandelingen die in totaal 1,5 uur bedragen.
Een van de grootste problemen van osteopathie is het feit dat eigenaren de impact van een behandeling soms onderschatten. Niet altijd is alles gelijk los, dan is na een maand een volgende behandeling nodig. Een osteopaat moet soms meerdere dingen tegelijk weer in gang zetten: afhankelijk van de behandeling heeft het lichaam soms tijd nodig om een betere beweging op te kunnen pakken. Het paard mag al snel weer rustig opgebouwd worden. Vooral eigenaren van sportpaarden zijn erg bang dat het paard in rust of rustiger werk terugvalt in conditie, maar het paard moet juist op ontspannen wijze naar andere condities toe. In overleg stellen we een specifiek advies op, waarbij het individuele paard zoveel mogelijk de kans krijgt geleidelijk nieuwe bewegingsmogelijkheden in een betere werkhouding om te zetten.
Een osteopaat neemt zoveel mogelijk bewegingsbeperkende oorzaken weg. Maar er blijven natuurlijk veel oorzaken die hij niet zelf kan verhelpen. Denk aan daadwerkelijke ziekte, botvergroeiingen, peesproblemen, verklevingen enz. Maar denk ook aan hoefstanden en eventuele belastingsproblemen in het werk (niet passend zadel, verkeerd gevuld zadel, zit, opbouw van het werk enz). Gebieden die ons zeker niet vreemd zijn. Uw eigen instructeur, andere osteopaten, dierenartsen, maar ook zadelleveranciers, zadelmakers en hoefsmeden kunnen rekenen op een goede overlegsfeer (zie ook onze filosofie over samenwerking).
Het is thans zo dat iedereen die kan praten over wervels, zich osteopaat kan noemen. In praktijk gebeurt dit dus ook en dat is jammer. De zoekende consument kan gecertificeerde humaan osteopaten herkennen aan de titel MDO en DO en controleren in het NVO-register. Dit register staat tevens voor preventie van wangedrag en het volgen van bijscholing. Het woord paardenosteopaat is helaas nog geen beschermde titel, laat staan dat er al een overkoepelend register is. Men werkt daarom thans aan een internationaal, opleidingsinstituut overschrijdend EDO-register. Ook elders opgeleiden kunnen, soms na enige bijscholing, dan de EDO titel behalen.
Hans volgde de intensieve opleiding van Janek Vluggen met veel plezier en sloot hem af met tienen. Wij willen deze opleiding dan ook zeker verder aanbevelen bij paardenartsen en fysio's: de drive van Janek zaken verder te doorgronden zal bij iedereen met oprechte interesse in bewegingsproblemen, aanstekelijk werken.
