Close Menu
Spoed? Bel 06 55 37 00 00 Op spoednummer geen APP/SMS (doorgeschakeld)
Geen spoed? Bel dan tijdens spreekuur
Ma t/m vr van 8.00 - 9.00 uur: 0252-534340

Maagzweren bestrijden

Paarden ontwikkelen veel sneller maagzweren dan mensen.

SPEEKSELVORMING

Dat komt doordat het paard een graseter is en zo eet het paard bij voorkeur minimaal 16 uur per dag in kleine hapjes. Het paard heeft een relatief kleine maag, met minder opslagfunctie, de maag is dus meer  ontworpen als doorgeefluik. Bij het vele kauwen komt voortdurend speeksel vrij. Bij het kauwen van gras maakt het paard dan nog net iets meer kauwbewegingen, dan bij het kauwen van hooi. Voortdurend kleine hapjes geeft veel speeksel, dat natriumbicarbonaat bevat. Dat geeft de maagwand een natuurlijke bescherming.

Bij afwijkingen in de opname zullen ze sneller maagzweren ontwikkelen, dan mensen dit doen. Bijvoorbeeld bij gebitsproblemen of langere tijd te weinig toegang of opname van ruwvoer. Duidelijk is ook dat het stress een factor is. Net als bij mensen geldt ook bij paarden, dat het ene paard veel vaker stress zal ontwikkelen dan het andere paard. Ook langdurig ergens in het lichaam pijn hebben, kan een hoog stressniveau veroorzaken.

Bij het ontstaan van te veel maagzweren, volgen dan eerst altijd vage symptomen. Het vervelende punt is dan dat deze symptomen ook voort kunnen komen uit andere problemen. Houden vage symptomen echter aan, dan is het vaak uiteindelijk handiger deze niet te negeren. Te veel last van maagzweren ondermijnt de algehele conditie.

Wat je vaak kunt zien is een minder blij paard, het kan slechter gaan eten, tijdens het sporten haakt het soms opeens af (zuur gaat klotsen). Maar wat je niet direct ziet, is dat het paard ook inwendig vatbaarder is voor problemen, denk aan koliek.

Zijn er slechts enkele kleine zweertjes, dan geven zij meestal geen problemen en geen veranderingen in gedrag. Door diverse omstandigheden kunnen echter grotere zweren of te veel zweertjes tegelijk ontstaan of op verkeerde plaatsen onstaan.

Het ontwikkelen van te veel maagzweren is dus zeker niet helemaal maar wel voor een groot gedeelte te voorkomen. Zijn ze al te royaal aanwezig, dan is slim strakkere maatregelen te treffen, het probleem voor het paard niet forser te maken, dan het al is.

NIET ALLEEN BIJ SPORTPAARDEN

Bij ‘gewone’ sportpaarden komen maagzweren gelukkig beduidend minder vaak voor dan bij paarden die hogere sportieve activiteiten uitvoeren zoals volbloed renpaarden (80-90%) en endurance paarden (70%). Gelukkig liggen bij spring- en dressuurpaarden, de grootste takken van sport, de percentages veel lager.

Het is echter niet zo dat alleen sportpaarden last van maagzweren krijgen. Te veel of te grote maagzweren komen ook voor bij paarden die helemaal niet in de sport lopen, maar bijvoorbeeld de hele dag op de wei staan. Of denk aan veulens die onregelmatig of met te lange tussenpozen melk krijgen. Veulens zijn bijzonder gevoelig omdat de zuurgraad van het maagsap hoog is. Ondergeschikt zijn in groepshuisvesting en steeds als laatste bij het eten mogen terwijl de rest van de groep weer weg loopt, geeft hoger risico. Een paard kan vanuit zijn natuur best een dag zonder voer zonder gelijk zweren te ontwikkelen, maar duurt het wat langer, dan wordt het vatbaar voor problemen.  

In het kort komen maagzweren dus meestal op bij iets langere periode van stress of te lang opnameproblemen met voer. Preventie richt zich dus op goede voeropname, het sociaal contact passend bij het paard maken en pijn bestrijden. Zijn er dan toch te veel zweren onstaan, dan wil je er zo snel en effectief mogelijk weer bijsturen, want goed voor de conditie zijn ze niet.

SYMPTOMEN MAAGZWEER PAARD

Mensen die ooit een forse maagzweer hebben gehad, gaan al snel hulp vragen aan een dokter. Zeker bij een forse maagzweer voel je je langdurig zo belabbert, dat men heel graag serieus gaat werken aan preventie en bestrijding, want het domineert je "zijn". 

Paarden gaan helaas niet spugen, want dat kunnen ze niet. Klachten zijn vager. In het algemeen leiden maagzweren bij paarden wel tot verminderd presteren en maagdarmklachten, maar probleem voor paardenliefhebbers is dan, dat paarden niets zeggen en de symptomen die paarden bij maagzweren geven, niet uniek zijn. Paarden geven alleen signalen zoals verminderde of wisselende eetlust, suffig of juist nukkig worden, sommige gaan gek gapen of  tandenknarsen, soms ook speekselen en koliek. Paarden kunnen een hekel krijgen aan de singel, soms opeens afhaken tijdens het rijden. Allemaal vage indicaties.

Hebben ze er al langere tijd last van, dan gaan ze soms zelf minder krachtvoer eten. Toename van suikers betekent echter daarna pijn. Ze leggen dan zelf een link met aanwezigheid van suikers in het overigens lekkere krachtvoer. Echter, niet alle paarden stoppen zo met eten, want stoppen met eten doen ze echt niet graag, eten is in hun natuur ingegeven als overlevingstechniek.

Maagzweren geven vaak de meeste klachten bij inspanning, een aangespannen buikspier drukt het zuur in de maag omhoog, ook hier leggen paarden al snel de link met hetgeen ze voelen. Van paarden die een overdaad aan maagzweren hebben, kunnen we niet verwachten dat ze met veel plezier willen blijven meedoen.

MAAGZWEREN BESTRIJDEN

Maagzweren ontstaan dus als omstandigheden even suboptimaal zijn. Er zijn nu voor maagzweren doeltreffende behandelmethoden. Maar ze sorteren geen effect als ze de oorzaak niet zijn. Ook de exacte invulling van de therapie, de afstemming voor het medicijn, wordt dan ook een gok. Tryal and error is niet altijd handig. Een scopie zorgt er echter voor dat we exact weten wat we moeten doen, om het paard snel te helpen.

Er zijn inmiddels ongelofelijk veel middeltjes op de markt gebracht tegen maagzweren bij paarden, die helaas testen op daadwerkelijke effectiviteit lang niet zo goed kunnen doorstaan, dan de marketingkreten op  de verpakking en de bijgeschreven uitlegteksten, ons doen beloven. Dit mag in Nederland, er wordt van hogerhand alleen ingegrepen als er gevaar ontstaat voor de volksgezondheid bij consumptie van paardenvlees of er zware risico's kunnen ontstaan voor de gehele paardenstapel, zoals bij bijvoorbeeld resistentie tegen wormmiddelen het geval is.. Maagzweren zijn niet besmettelijk, zijn ook niet direct dodelijk, dus er is geen regulering in het vooruitzicht.

Maagzweren kunnen de levenspret voor het paard flink verzuren. Daarom werken we graag aan verbetering van preventieve condities (algehele adviezen, voeranalyse, gedegen gebitsonderhoud, pijnbestrijding enz). Zijn ze er teveel, dan werken we met middelen waarvan de werking is aangetoond en de samenstelling nauwkeurig is opgezet en wordt gecontroleerd.

De meeste paardenziektekostenverzekeraars van paarden houden deze lijn ook heel strak aan, zij vergoeden geen tryal en error en rommel maar wel "gewoon" de inzet van de goede, officiele, wel iets duurdere medicatie, mits maagzweren goed geanalyseerd zijn via een gastroscopie en er een bij de beelden behandelplan ligt. Via gastroscopisch onderzoek is als een arts het vaak gedaan heeft eigenlijk heel simpel, zo simpel dat het ook gewoon op stal kan. Dan kunnen we zeer goed zien waar ze exact zitten en hoe ze eruit zien. Meer informatie over het gastroscopisch onderzoek staat op een andere pagina.

Gericht onderzoek is fijn, want dan weten we zeker wat er is. De beelden van de scopie bepalen hoe we de meest effectieve medicatie op zetten, want die is afhankelijk van de plaats, de omvang enz.

 

BOUW EN FUNCTIE PAARDENMAAG

Om het bestaan van zweren bij paarden nog beter te begrijpen, is een nadere kennismaking met de paardenmaag handig.

Ten eerste: het maagdarmstelsel van een paard is totaal anders dan het onze. Paarden zijn echte herbivoren die gebouwd zijn om de hele dag over de steppes te lopen en te grazen. Bovendien is de maag een stuk kleiner dan magen van vergelijkbare diersoorten. Een maaginhoud van 10-15 liter voor een paard van 500kg, is bedoeld om meerdere malen per dag kleinere hoeveelheden eten te verwerken in plaats van eenmalig een grote hoeveelheid voer.

Ook de bouw van de maag is anders dan de onze. Bron: www.ulcergard.com (merial)

Bij het paard is de maag verdeeld in twee afzonderlijke gebieden met elk hun eigen ‘bekleding’ (epitheel). Het bovenste witte gebied is bekleed met een slijmvlieslaag (de epitheliale mucosa) en het onderste gebied is bekleed met kliercellen (de glandulaire mucosa).

Het bovenste gedeelte van de maag is ontworpen voor het mengen en bergen van de inhoud van de maag. Het is eigenlijk een verlengstuk van de slokdarm en is bekleed met ivoorkleurig verhoornd epitheel. In dit deel zijn geen klieren aanwezig en dit deel is dan ook niet betrokken bij de echte verteringsprocessen. Dit is echter wel de meest voorkomende plaats om zweren te vinden. De bekleding van dit deel van de maag is erg dun en heeft niet veel mechanismen om zich tegen het zuur, geproduceerd door het onderste deel, te beschermen.

Het onderste deel scheidt de maagsappen uit, nodig om het voer te verteren. Dit deel beschermt zichzelf echter tegelijkertijd door naast het zuur ook extra slijm en bicarbonaat te vormen die de wand tegen de zuuraanvallen beschermen. Dus hoewel deze regio gedurende de hele dag blootgesteld is aan zuur, vallen de zweren hier doorgaans mee, tenzij de beschermingsmechanismen falen.

De overgang van het ene naar het ander gebied is met de camera erg duidelijk te zien en de lijn die de scheiding afbakent wordt ‘de margo plicatus’ genoemd. Op of net boven deze lijn bevinden zich de meeste maagzweren.

WAT GEBEURT ER DAN IN DE MAAG?

Evenals bij de menselijk variant ontstaat een maagzweer in de maagwand als gevolg plaatselijke inwerking van maagzuur op slijmvlies. De bacterie (Helicobacter pylori)die bij mensen uiteindelijk wordt gezien als hoofdoorzaak speelt bij paarden voor zover bekend geen rol. Maagzweren bij het paard ontstaan wanneer om de een of andere reden de beschermende factoren in de maag onvoldoende werken tegen de voortdurende stroom aan maagzuur.

Als wild steppe paard dat de hele dag graast heeft het paard van nature een voortdurende productie van maagsappen/zuur voor de spijsvertering. Dit betekent continu, 24 uur per dag en 7 dagen in de week een productie tot 9 liter zure vloeistof per dag.

Dus ook als paarden niet eten gaat dit proces door, in tegenstelling tot de mens waar de maagzuurproductie pas op gang komt rond etenstijd. Het is dus belangrijk rondom de klok van 24 uur de voeropname zo goed mogelijk te verdelen.

Natuurlijk is een keer even niet eten of een keer stress niet altijd gelijk probleem. Gelukkig maar want dan zouden paarden nooit even ziek kunnen zijn of vechten met de buurman zonder zweren te krijgen. Het is met name langdurige stress en iets langere tijd te weinig ruwvoer dat grotere kans geeft op toename van zweren.

Het ‘eetgedrag’ is dan ook in alle opzichten een belangrijke factor. Tijdens het eten van ruwvoer maakt het paard ruim speeksel aan, speekselmenging van voer is de eerste belangrijke stap in het verteringsproces. Speeksel is belangrijk als glijmiddel door de slokdarm, zorgt ervoor dat het voer goed mengt met de maagsappen en werkt ook als buffer tegen het maagzuur. Ter vergelijking: voor een kilo ruwvoer is 40min kauwtijd nodig, en wordt 3.5L speeksel gevormd tegenover 10min kauwtijd en 1L speeksel bij een kilo krachtvoer. Bovendien wordt ruwvoer in de maag ook langzamer verteerd dan krachtvoer waardoor ruwvoer langer in de maag aanwezig blijft wat nuttig is gezien de voortdurende zuurproductie. Wanneer een paard een langere tijd steeds niet eet (dit geldt ook in geval van ziekte of gebitsprobleem!) wordt de maag gedurende die periode steeds weer onderworpen aan zuur zonder de bufferende en neutraliserende werking van voer en speeksel.

In het algemeen worden maagzweren dan ook veelvuldiger aangetroffen bij sportpaarden met een ruwvoerarm en krachtvoerrijk dieet. Te veel suikers in het voer maken het zuurder. Veulens zijn bijzonder gevoelig omdat de zuurgraad van het maagsap relatief hoog is. Bovendien zijn zij in de eerste periode van hun leven voornamelijk van melk afhankelijk en kunnen zij niet beschikken over de bufferwerking van ruwvoer.

Ook arbeid is van belang. Met een te lang leeg staande maag hard gaan werken is niet handig. Het mechanische contact (klotsen) van het zuur uit het onderste kliergedeelte tegen het bovenste verhoornde gedeelte kan een oorzaak zijn van vele kleine zweertjes boven de margo plicatus (splash lesions).

Een andere factor die kan bijdragen tot het ontwikkelen van maagzweren is stress. Dit komt omdat bij stress de doorbloeding van maag kan verminderen waardoor de wand extra gevoelig gaat worden, de maag kan gaan samenknijpen waardoor het zuur uit het onderste gedeelte boven de scheidingslijn (margo plicatus) komt en etsend kan gaan inwerken op het onbeschermde gedeelte daarboven.

Een paard heeft echt niet gelijk een maagzweer als het een keer in een vreemde situatie komt. Maar het hedendaagse paard komt wel wat vaker in voor hem best vreemde situaties. De kudde blijft niet altijd netjes bij elkaar, het voer is soms opeens anders enz. Het ene paard heeft daar ook langere tijd moeite mee dan het andere.

Stress en met een te lege maag werken is dan weer een samengestelde, krachtige factor. Sommige paarden eten niet als de trailer rijdt, maar wel als hij stilstaat. Het is heel slim paarden die op concours gaan, eerst te leren dat een trailer een veilige plek is, waar hij dus ook kan eten. Zo leert het al dat als u een keer wat verder of langer weg op concours bent, het paard leert nog even gewoon dat extra laagje hooi kan eten terwijl u zich bijvoorbeeld gaat aanmelden. Het zijn kleine dingen, die een sportpaard vrolijker houden. 

Tot slot kan langdurig gebruik van geneesmiddelen, waaronder ontstekingsremmers (NSAID’s), het ontstaan van maagzweren in de hand werken. Deze medicijnen hebben namelijk als bijwerking dat de beschermende laag van het kliergedeelte wordt aangetast. Deze maagzweren zitten dan ook veelal in het onderste kliergedeelte van de maag. Het gaat dan om langdurig gebruik, het lichaam heeft langdurig pijn en daar wordt je gezondheid niet beter door. Extra maatregelen zijn dan op zijn plaats.

MAAGSCOPIE

Het vervelende bij maagzweren is dan, dat niemand de maagzweren aan de buitenkant kan zien en bijpassende klachten ook genoeg andere redenen kunnen hebben. Hoe beter je de oorzaak kent, hoe sneller en meer effectief gestuurd kan worden. Bij maagscopie gaan we bij het paard, die een ontspannend roesje krijgt, met een slang en mini camera naar binnen, om de maag te bekijken. Een paard heeft geen reflex tot overgeven, ze vinden een slang in de neus wel vreemd, maar echt heel vervelend vinden ze het doorgaans niet. In een gespecialiseerde paardenartsenpraktijk waar veel koliekers enz behandeld worden, is met een slang naar binnen gaan, ons dagelijks werk.

Nu kunnen we aan de slang dan ook de mooiste minicamera's hangen en zijn er weer extra cursussen gevolgd om te leren beelden te interpreteren. Die slang en camera passen prima in de auto. Zo is het zeer praktisch stukje geneeskundig onderzoek. Bij onderzoeken is de uitslag dus nooit op voorhand zeker, soms zijn er geen bijzondere zweren of zijn het er bijvoorbeeld juist veel meer of veel groter dan verwacht enz. Of zitten ze net ergens anders dan verwacht. Allemaal belangrijke informatie voor het op zetten van de meest gerichte aanpak.

 

 

GERICHTE BESTRIJDING VAN MAAGZWEREN

Voor de meest effectieve behandeling is goede analyse via een scopie van de zweren belangrijk, want het behandelplan voor alle zweren niet precies hetzelfde omdat deze afhankelijk is van de locatie en de omvang van de zweren.

Momenteel is er slechts 1 werkzame stof “omeprazole” (onder meerdere merken uitgebracht) goedgekeurd en wereldwijd ingezet tegen maagzweren bij paarden. In de normale wedstrijdsport is deze stof niet verboden. Echter in de draf en rensport is starten bij gebruik van dit middel, niet toegestaan. Dat is jammer want het is ook een preventief middel voor stressgevoelige paarden. Met omeprazole en medicijnnamen wordt helaas wel eens gerommeld, terwijl de samenstelling hier echt goed moet kloppen. Daarom gebruiken we een goed gecontroleerd product.

 


 

ALTIJD SAMEN MET ALGEHELE PREVENTIE

Bij het voorkomen van maagzweren en het bestrijden ervan, is (stal en voer)management belangrijk. Tegelijkertijd geldt dat maagzweren soms toch kunnen ontstaan, vanwege de vele factoren die invloed hebben op de zuurgraad enz. Het is dus zeker geen algeheel brevet voor gebrekkig management, als je paard ze krijgt.

De beste preventie tegen het mogelijke verdere negatieve effecten, is bij signalen het paard te laten onderzoeken, in plaats van het hoofd in het zand te duwen of te lang te gaan lopen aanmodderen met "aannames".. Op het moment dat de maagproblemen toch onstaan zijn, moeten we het probleem niet groter maken, dan het hoeft te zijn.

Inzake het stal en voermanagement, zien we over het algemeen dat op veel stallen waar we komen er steeds beter gevoerd wordt. Toch geven sommige eigenaren hun paard nog relatief (goedbedoeld) te veel krachtvoer en te weinig ruwvoer, de angst dat het paard zonder veel kilo's brok tekort komt, is overal diep verankerd. Indien een paard over voldoende ruwvoer kan beschikken is het zelden nodig een zeer groot paard meer dan 3-4kg krachtvoer te geven, ook niet als het hoog in de sport loopt. Een kleiner paard dus veel minder.

Het voldoende voeren van ruwvoer is absoluut noodzakelijk om maagzweren te voorkomen omdat hierbij optimaal gebruik kan worden gemaakt van de speekselproductie. Bij voorkeur zien we graag dat paarden minimaal 3 keer, verdeeld over de dag, ruwvoer gevoerd krijgen. Zeker voor paarden op vlas of houtvezel is het van belang dat er op tijd weer wat te knabbelen is.

Ook weidegang zorgt voor een continue opname van ruwvoer en is de meest natuurlijke preventieve maatregel ter voorkoming van zweren. Maar dan moet er wel gras op de wei staan. Een dag wat minder, is geen probleem, daar is het lichaam op berekend, maar voortdurend langere tijd te veel zuur is wel een probleem.

In het algemeen geldt dat een paard bij het overslaan van een voerbeurt of twee dagen vasten bij koliek enz, niet direct maagzweren ontstaan. Langdurig te weinig of verkeerde samenstelling van het voer, lijkt een veel grotere boosdoener. 

Staat er wel gras op de wei en voert u dus niet bij, wees dan vooral in de overgang van weide naar stal alert, van gewoon zijn de hele dag door te eten opeens volledig overgaan naar het stalritme, is een hele overgang. Voer in porties.

Mocht een paard terugkerende stress hebben tijdens een bepaalde gebeurtenis, zoals bijvoorbeeld een wedstrijd of bij opname in een nieuwe kudde enz, zorg dan dat hij wel een laagje hooi in zijn buikt heeft. U zou kunnen overwegen het paard voor die gebeurtenis Equitop Pronutrin kunnen geven. Dit product legt een extra beschermend slijmlaagje in de maag zodat het zuur de maagwand niet kan irriteren. De werking daarvan is aangetoond. Ook kunt u om Omeprazole vragen.

Een recente studie toont ook aan dat een hoog zetmeel- en suikergehalte in het krachtvoer sneller kan leiden tot maagzweren, terwijl vet eerder een beschermende functie lijkt te hebben. Bij paarden die snel veel stress hebben, zou men daar rekening mee kunnen houden. Sommige partijen hooi bevatten veel suikers, dat kun je met het blote oog niet altijd zien. Een test kost ongeveer 20 euro.

Soms is het handig vet aan het voer toe te voegen in de vorm van maisolie. Luzerne zou de zuurtegraad in de maag wat neutraliseren en kan daarom bij gevoelige paarden ook een interessant supplement zijn. Kortom: zo kunnen soms ook heel eenvoudige aanpassingen, de meer gevoelige paarden helpen.

Wat ook heel belangrijk is, is dat u een paard echt niet zwaar laat sporten, vlak voor etenstijd. Zo is het geen gek idee een paard dat al enige tijd een lege maag heeft, alvast een half plakje ruwvoer te geven, vlak voor of tijdens het opzadelen. In de trailer richting wedstrijd wat hooi hangen is dus niet alleen voor het lekkere, maar ook nuttig. Waarom dit zo is, is de eerder uitgelegde rand, de margo plicatus, wordt heel mooi uitgelegd in dit filmpje van Cavalor, dat wij van hun mogen gebruiken.

VERDERE VRAGEN

Heeft u meer individuele vragen over de gezondheid en voeren van het paard, bel dan gerust even tijdens het spreekuur.

EEN MAAGSCOPIE

Een scopie kan bij het paard op stal plaatsvinden. Het werken met de slang naar binnen is voor ons al helemaal niet bijzonder, want we behandelen ongeveer 700 koliekers keer per jaar.... Om een scopie te maken moet het paard wel eerst een dag vasten, anders zien we alleen maar voer op de camera en geen maagwand.

 

GROOT, KLEIN OF HEEL VEEL

Maagzweren kunnen groot en klein zijn, een paar of heel veel. Om een indruk te geven pakten we even vier foto's (bron: ulcergard.com) erbij, waaop bijvoorbeeld de margo plicatus mooi herkenbaar is.